बातमीत का? पेसा, १९९६ अंतर्गत ग्रामसभेच्या अधिकारांबाबत पुन्हा चिंता व्यक्त होत असून, अनुसूचित क्षेत्रात जमीन संपादनापूर्वी सल्लामसलतीच्या तरतुदीकडे लक्ष वेधले गेले आहे.

पूर्व पेसा, १९९६ घटनेचा भाग नऊ आदिवासी परंपरांनुसार आवश्यक बदलांसह पाचव्या अनुसूचीतील अनुसूचित क्षेत्रांपर्यंत विस्तारित करतो.

मुख्य जीएस पेपर २ - राज्यव्यवस्था/शासन: पेसा, १९९६ अन्वये पाचव्या अनुसूचीतील क्षेत्रांत जमीन संपादनापूर्वी पूर्वसल्लामसलत बंधनकारक असूनही आदिवासी जमीन प्रकर…

🔁 PYQ · UPSC 2012Source: The HinduRead · 2 min →Test

PolityGS-2Prelims ★★★★★ Mains ★★★★★

उत्तराखंडमध्ये आधीच लागू, संसदेत अद्याप मतदान नाही: समान नागरी संहितेसाठी अनुच्छेद ४४ चा मार्ग

समान नागरी संहितेची वाटचाल संसदेतून नव्हे, राज्यांमार्गे

बातमीत का? २०२९ पूर्वी समान नागरी संहिता (Uniform Civil Code) लागू करण्याची मोहीम अनुच्छेद ४४ मधील मार्गदर्शक तत्त्वाच्या आधारे राज्य विधिमंडळांमार्फत पुढे नेली जात आहे.

पूर्व अनुच्छेद ४४ हे राज्यघटनेच्या भाग IV मधील राज्य धोरणाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये येते

मुख्य GS पेपर २ साठी, हे उदाहरण दाखवते की अनुच्छेद ४४ अंतर्गत मार्गदर्शक तत्त्व केंद्रीय कायद्याऐवजी राज्यांच्या वैयक्तिक कृतीतून कसे प्रत्यक्षात आणले जाऊ श…

🔁 PYQ · UPSC 2025Source: Indian ExpressRead · 2 min →Test

Economy

EconomyGS-3Prelims ★★★★☆ Mains ★★★★★

UPI कोण चालवते? सरकार नाही — नव्या 0.4% MDR मागील NPCI कोन

सरकारकडून उच्च-मूल्याच्या UPI व्यवहारांवर मर्चंट डिस्काउंट रेट लागू

बातमीत का? सरकारने 2,000 रुपयांहून अधिक रकमेच्या UPI मर्चंट पेमेंटवर 0.4% मर्चंट डिस्काउंट रेट (MDR) अधिसूचित केला असून, व्यक्ती-ते-व्यक्ती (P2P) व्यवहार मात्र मोफतच राहतील.

पूर्व 0.4% चा मर्चंट डिस्काउंट रेट फक्त 2,000 रुपयांहून अधिक रकमेच्या व्यापाऱ्यांना केल्या जाणाऱ्या UPI पेमेंटवर लागू होतो.

मुख्य GS पेपर 3 - भारतीय अर्थव्यवस्था/डिजिटल पेमेंट्स: 2020 पासून लागू असलेल्या UPI च्या शून्य-MDR प्रारूपामुळे बँका व NPCI यांच्यासाठी शाश्वततेचे प्रश्न नि…

🔁 PYQ · UPSC 2017Source: The HinduRead · 2 min →Test

EnvironmentGS-3Prelims ★★★★★ Mains ★★★★☆

पश्चिम घाटातील 37% भाग पणाला: पर्यावरण विषयातील प्रत्येक उत्तरात उल्लेखित कस्तुरीरंगन अहवाल

पश्चिम घाटावरील कस्तुरीरंगन अहवालाबाबत कर्नाटकचे शेतकऱ्यांना आश्वासन

बातमीत का? पश्चिम घाटावरील कस्तुरीरंगन समितीच्या अहवालामुळे आंदोलन करणाऱ्या शेतकऱ्यांना कर्नाटकने आश्वासन दिले आहे की त्यांच्या हिताला बाधा पोहोचवणारी कोणतीही कारवाई केली जाणार नाही.

पूर्व कस्तुरीरंगन समितीने पश्चिम घाटाचा जवळजवळ 37% भाग पर्यावरणदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र म्हणून घोषित करण्याची शिफारस केली.

मुख्य GS पेपर 3 (पर्यावरण) अंतर्गत, हा मुद्दा पश्चिम घाट या जैवविविधतेने समृद्ध प्रदेशातील पर्यावरण संवर्धन आणि ग्रामीण उपजीविका यांच्यातील नेहमीच्या तणावाल…

🔁 PYQ · KPSC 2024Source: Oneindia KannadaRead · 2 min →Test

PolityGS-2Prelims ★★★★☆ Mains ★★★★★

आरोपी अधिकाऱ्यावर तत्काळ गुन्हा दाखल करता येत नाही: अनुसूचित जाती/जमाती कायद्यांतर्गत सर्वोच्च न्यायालयाचा अनिवार्य प्रशासकीय चौकशीचा नियम

सर्वोच्च न्यायालय: अनुसूचित जाती/जमाती कायद्यांतर्गत कारवाईपूर्वी प्रशासकीय चौकशी आवश्यक

बातमीत का? सर्वोच्च न्यायालयाने निकाल दिला की, अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती (अत्याचार प्रतिबंधक) कायदा, १९८९ अंतर्गत अधिकाऱ्यांविरुद्ध कारवाई करण्यापूर्वी प्रशासकीय चौकशी होणे आवश्यक आहे.

पूर्व अनुसूचित जाती/जमाती (अत्याचार प्रतिबंधक) कायदा १९८९ साली लागू करण्यात आला.

मुख्य जीएस पेपर २ - राज्यव्यवस्था/न्यायव्यवस्था आणि सामाजिक न्याय: अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमातींचे अत्याचारांपासून संरक्षण आणि अनुसूचित जाती/जमाती कायद्या…

Source: Deccan HeraldRead · 2 min →Test

Next: Important →

Know the fact and the angle · 1 minute each

PolityGS-3Prelims ★★★★☆ Mains ★★★★★

CRPFच्या जंगल-युद्ध तुकडीचे नेतृत्व करणारी पहिली महिला: अंतर्गत सुरक्षेच्या प्रत्येक उत्तरासाठी आवश्यक असलेला CoBRA आदेश

संजुक्ता पराशर CRPFच्या CoBRA तुकडीच्या प्रमुख बनणाऱ्या पहिल्या महिला

बातमीत का? संजुक्ता पराशर या CRPFच्या नक्षलविरोधी विशेष लढाऊ तुकडी CoBRA चे नेतृत्व करणाऱ्या पहिल्या महिला अधिकारी ठरल्या आहेत.

पूर्व CoBRA म्हणजे Commando Battalion for Resolute Action.

मुख्य GS पेपर 3 (अंतर्गत सुरक्षा / डाव्या विचारसरणीचा अतिरेकी) अंतर्गत, ही घडामोड CRPFच्या नक्षलविरोधी जंगल-युद्धासाठीच्या विशेष CoBRA चौकटीवर तसेच भारतातील…

Source: Indian ExpressRead · 2 min →Test

PolityGS-2Prelims ★★★★☆ Mains ★★★★★

डॉक्टरांना 'डॉ.' मिळतं, सीएंना 'सीए' - कर्नाटकच्या नव्या आदेशाने अभियंत्यांना दिलं 'Er.', हा GS2 प्रशासनविषयक मुद्दा

कर्नाटकमध्ये अभियंत्यांना 'Er.' उपसर्ग वापरण्यास परवानगी

बातमीत का? कर्नाटकने राज्यातील नोंदणीकृत अभियंत्यांना त्यांच्या नावापूर्वी 'Er.' हा उपसर्ग वापरण्याची परवानगी देणारा आदेश जारी केला आहे.

पूर्व कर्नाटक सरकारने राज्यातील नोंदणीकृत अभियंत्यांना त्यांच्या नावापूर्वी 'Er.' हा उपसर्ग वापरण्याची परवानगी देणारा आदेश जारी केला आहे.

मुख्य जीएस पेपर २ - प्रशासन: अभियंत्यांसाठी व्यावसायिक मान्यता आणि ओळखीच्या मुद्द्यामुळे कर्नाटकने नोंदणीकृत अभियंत्यांना 'Er.' हा उपसर्ग वापरण्याची परवानगी…

Source: Deccan HeraldRead · 2 min →Test

International RelationsGS-2Prelims ★★★★☆ Mains ★★★★★

ब्रिक्सची सुरुवात केवळ चार संस्थापक देशांपासून झाली होती — प्रत्येक GS-2 उत्तरात असणे आवश्यक असलेले पाचवे नाव

18व्या ब्रिक्स शिखर परिषदेत नवी दिल्ली जाहीरनामा स्वीकृत

बातमीत का? भारताच्या यजमानपदाखाली नवी दिल्ली येथे झालेल्या 18व्या ब्रिक्स (BRICS) शिखर परिषदेत व्यापार, वित्त आणि बहुपक्षीय सुधारणा या विषयांवर ब्रिक्स सदस्य देशांमधील सहकार्याचा पुनरुच्चार करणारा नवी दिल्ली जाहीरनामा स्वीकारण्यात आला.

पूर्व 18व्या ब्रिक्स शिखर परिषदेचे यजमानपद भारताने नवी दिल्ली येथे भूषवले.

मुख्य GS पेपर 2 - आंतरराष्ट्रीय संबंध / आंतरराष्ट्रीय संस्था: बहुपक्षीय प्रशासन (multilateral governance) सुधारण्याचा मुद्दा नवी दिल्ली जाहीरनाम्यासारख्या श…

Source: The HinduRead · 2 min →Test

International RelationsGS-3Prelims ★★★★☆ Mains ★★★★★

नेपाळमधील पुरात हजाराहून अधिक जणांचा मृत्यू — तरीही लॉस अँड डॅमेज फंडातून मदत का मिळत नाही?

नेपाळच्या पूर पुनर्वसनातून यूएनच्या लॉस अँड डॅमेज फंडातील (Loss and Damage Fund) त्रुटी उघड

बातमीत का? नेपाळच्या पूर पुनर्वसन प्रक्रियेने कॉप27 (COP27) नंतर हवामान-असुरक्षित देशांच्या मदतीसाठी स्थापन झालेल्या यूएनच्या लॉस अँड डॅमेज फंडाच्या संथ वितरणावर प्रकाश टाकला आहे.

पूर्व कॉप27 (COP27) शिखर परिषदेनंतर यूएनएफसीसीसी (UNFCCC) आराखड्याअंतर्गत लॉस अँड डॅमेज फंडाची स्थापना करण्यात आली.

मुख्य जीएस पेपर 3 - पर्यावरण/आंतरराष्ट्रीय हवामान यंत्रणा: नेपाळमधील अचानक आलेल्या पुराच्या आपत्तीने असुरक्षित देशांपर्यंत हवामान-वित्तपुरवठा संथ गतीने पोहो…

Source: Indian ExpressRead · 2 min →Test

International RelationsGS-2Prelims ★★★★☆ Mains ★★★★★

अँटवर्प (Antwerp) हे केवळ बेल्जियमचे हिरे शहर नाही: भारत-युरोप संबंधांवरील प्रत्येक GS2 उत्तरासाठी आवश्यक असलेला EU दुवा

भारत आणि बेल्जियम यांच्यातील द्विपक्षीय सहकार्य अधिक दृढ

बातमीत का? भारताच्या युरोपियन संघाशी (European Union) असलेल्या व्यापक संबंधांचा भाग म्हणून, भारत आणि बेल्जियम व्यापार आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रांत द्विपक्षीय सहकार्य अधिक दृढ करत आहेत.

पूर्व बेल्जियम हा युरोपियन संघाच्या संस्थापक सदस्यांपैकी एक आहे.

मुख्य GS पेपर 2 - आंतरराष्ट्रीय संबंध. बेल्जियमसारख्या EU सदस्य राष्ट्रांशी भारताचे द्विपक्षीय संबंध व्यापार, तंत्रज्ञान आणि अँटवर्पच्या हिरे व्यापारासारख्य…

Source: The HinduRead · 2 min →Test

International RelationsGS-2Prelims ★★★★☆ Mains ★★★★★

बाल्टिक देशांसाठी प्रथमच: NATO कराराचे कलम जे प्रत्येक GS2 उत्तरात नमूद करावेच लागेल

NATO लढाऊ विमानांनी लिथुआनियाच्या हवाई हद्दीत ड्रोन पाडले

बातमीत का? NATO लढाऊ विमानांनी लिथुआनियाच्या हवाई हद्दीत घुसलेले एक ड्रोन पाडले, या बाल्टिक NATO सदस्य देशाच्या हद्दीतील अशा प्रकारची पहिलीच कारवाई, युक्रेन युद्धामुळे निर्माण झालेल्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर.

पूर्व लिथुआनिया हा NATO चा सदस्य असून लॅटव्हिया आणि एस्टोनियासह तीन बाल्टिक राष्ट्रांपैकी एक आहे.

मुख्य GS पेपर २ - आंतरराष्ट्रीय संबंध/आंतरराष्ट्रीय संघटना: NATO च्या पूर्व सीमेवर वारंवार होणारी ड्रोन आणि हवाई हद्द उल्लंघने यामुळे उत्तर अटलांटिक कराराचे…

Source: The HinduRead · 2 min →Test

PolityGS-2Prelims ★★★☆☆ Mains ★★★★★

पालकांच्या संमतीशिवाय १३ वर्षांचा मुलगा कायदेशीररीत्या डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर नोंदणी करू शकतो का? DPDP संमती नियमाचा हवाला राज्यशास्त्राच्या उत्तरांत हवा

अल्पवयीनांच्या डिजिटल संमतीबाबत सर्वोच्च न्यायालयाची तपासणी

बातमीत का? डिजिटल वैयक्तिक माहिती संरक्षण (DPDP) कायदा, २०२३ अन्वये आवश्यक असलेल्या पडताळणीयोग्य पालक संमतीशिवाय अल्पवयीन मुले डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर नोंदणी करू शकतात का, याची सर्वोच्च न्यायालय तपासणी करत आहे.

पूर्व DPDP कायदा, २०२३ अन्वये अल्पवयीन मुलाची वैयक्तिक माहिती प्रक्रिया करण्यासाठी पडताळणीयोग्य पालक संमती अनिवार्य आहे.

मुख्य GS Paper 2 (राज्यशास्त्र/प्रशासन) मधील गोपनीयतेचा हक्क व माहिती संरक्षण या घटकाशी संबंधित: हा मुद्दा अल्पवयीनांचा डिजिटल प्लॅटफॉर्मवरील प्रवेश आणि DPD…

Source: Indian ExpressRead · 2 min →Test

Science & Tech

Science & TechGS-2Prelims ★★★★☆ Mains ★★★★☆

जवळपास कोणत्याही विद्यार्थ्याने 'कधीच नाही' असे म्हटले नाही: प्रत्येक GS-2 शिक्षण उत्तरात वापरायला हवा असा OECD चा आकडा

PISA 2025 च्या निकालांमध्ये विद्यार्थ्यांमध्ये AI च्या व्यापक वापराकडे लक्ष वेधले

बातमीत का? OECD च्या PISA 2025 निकालांनुसार, शालेय अभ्यासासाठी AI चॅटबॉट्सचा वापर आता 15 वर्षे वयोगटातील विद्यार्थ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर होत आहे.

पूर्व PISA OECD मार्फत दर तीन वर्षांनी घेतली जाते.

मुख्य GS पेपर 2 - शिक्षण: PISA 2025 च्या निष्कर्षानुसार, शालेय अभ्यासासाठी AI चॅटबॉट्सचा वापर आता 15 वर्षे वयोगटातील विद्यार्थ्यांमध्ये जवळपास सार्वत्रिक झा…

Source: The HinduRead · 2 min →Test

Next: Quick scan →

Headlines only · open if it is your optional or state

भारताला अजूनही रशियन सुट्या भागांची गरज का आहे: लष्करप्रमुखांचा मॉस्को दौरा आणि GS3 संरक्षण संबंधDefence · GS-3 · Prelims ★★★★☆
सहा राज्ये, एक धरण: नदी खोरे प्रकल्प (River Valley Projects) या विषयावरील प्रत्येक प्रश्नासाठी आवश्यक असलेली किशाऊ प्रकल्पाची आकडेवारीEnvironment · GS-1 · Prelims ★★★★☆
1857 च्या दशकांपूर्वी: 1824 चा किट्टूर उठाव — कर्नाटक आता भव्य उत्सव साजरा करत आहेSociety & Sports · GS-1 · Prelims ★★★☆☆

Done reading → take the test

Test

Convert today's news into marks · 10 UPSC-level MCQs · instant analysis

🧠 चाचणी · 5 MCQ

याचे उत्तर देऊ शकता?

10 questions · UPSC level · instant result

Revise

What to fix, and where to fix it

Your weak areas today

Finish the test — your topic-wise accuracy appears here.

Recommended revision

Personalised picks appear after the test.

Revise on AdaptIQ →

Full history, root-cause analysis and spaced revision live in AdaptIQ — register free.

PYQ connections · weekly & monthly tests · past editions

🔁 Today's PYQ connections (4)

अनुसूचित क्षेत्रात जमीन संपादनापूर्वी ग्रामसभेशी सल्लामसलत आवश्यक

🔁 PYQ CONNECTION · UPSC 2012

In the areas covered under the Panchayat (Extension to the Scheduled Areas) Act, 1996, what is the role/power of Gram Sabha? 1. Gram Sabha has the power to prev…

समान नागरी संहितेची वाटचाल संसदेतून नव्हे, राज्यांमार्गे

🔁 PYQ CONNECTION · UPSC 2025

Consider the following statements: I. The Constitution of India explicitly mentions that in certain spheres the Governor of a State acts in his/her own discreti…

सरकारकडून उच्च-मूल्याच्या UPI व्यवहारांवर मर्चंट डिस्काउंट रेट लागू

🔁 PYQ CONNECTION · UPSC 2017

Consider the following statements: 1. National Payments Corporation of India (NPCI) helps in promoting the financial inclusion in the country. 2. NPCI has launc…

पश्चिम घाटावरील कस्तुरीरंगन अहवालाबाबत कर्नाटकचे शेतकऱ्यांना आश्वासन

🔁 PYQ CONNECTION · KPSC 2024

Which of the following statements is/are correct regarding the K. Kasturirangan Committee? a) The Committee was set up in 2022. b) It was set up to study the st…

🏆 WEEKLY

Weekly Current Affairs Challenge

50 questions · UPSC Prelims pattern · ⏱ 30 minutes

Attempt now →

📅 MONTHLY

Monthly Current Affairs Grand Test

100 questions · topic-wise performance · weak-area revision plan

See the format →

Tomorrow's edition: 7 AM · आज वाचा. आजच तपासा. परीक्षेपर्यंत लक्षात ठेवा. · TOPPER IAS × ADAPTIQ

16 September 2026

Today's 20-minute UPSC session

Today's UPSC priority

Read

Test

याचे उत्तर देऊ शकता?

Revise

Your weak areas today

Recommended revision

More

🔁 Today's PYQ connections (4)

Weekly Current Affairs Challenge

Monthly Current Affairs Grand Test