← 15 September 2026's Current Affairs · Polity GS-2 Prelims ★★★☆☆ Mains ★★★★★
मतदार यादीच्या विशेष सखोल पुनरीक्षणाची (Special Intensive Revision) देशव्यापी वाटचाल
बातमीत का?
भारतातील ९१% मतदारांचे मॅपिंग, एक कोटी नावे वगळली: GS2 मध्ये सतत विचारला जाणारा SIR उपक्रम
निवडणूक आयोगाच्या विशेष सखोल पुनरीक्षण (Special Intensive Revision - SIR) उपक्रमाने देशभरातील ९१% हून अधिक मतदारांचे मॅपिंग पूर्ण केले असून, प्रारूप यादीतून एक कोटीहून अधिक नोंदी वगळण्यात आल्या आहेत.
Why it matters: GS-2 core
What you need to know
2 मिनिटे
भारतीय निवडणूक आयोगाच्या (Election Commission of India) मतदार यादींच्या विशेष सखोल पुनरीक्षण (Special Intensive Revision - SIR) उपक्रमाने ९१% हून अधिक मतदारांचे मॅपिंग पूर्ण केले आहे.
मतदार यादी अद्ययावत आणि निर्दोष करणे हे या उपक्रमाचे उद्दिष्ट आहे.
या पुनरीक्षणामुळे प्रारूप यादीतून एक कोटीहून अधिक नोंदी वगळण्यात आल्या असून, त्यामागे प्रामुख्याने मृत्यू, वास्तव्यात बदल किंवा नोंदींची पुनरावृत्ती ही कारणे आहेत.
मतदार याद्या संविधानाच्या अनुच्छेद ३२४ (Article 324) आणि लोकप्रतिनिधित्व अधिनियम, १९५० (Representation of the People Act, 1950) अंतर्गत तयार केल्या जातात आणि सुधारित केल्या जातात.
स्रोत: The Hindu · Topper IAS editorial
महत्त्वाची तथ्ये
Remember these
- SIR ने देशभरातील ९१% हून अधिक मतदारांचे मॅपिंग पूर्ण केले आहे
- प्रारूप यादीतून एक कोटीहून अधिक नोंदी वगळण्यात आल्या
- वगळण्यामागे प्रामुख्याने मृत्यू, वास्तव्यात बदल किंवा नोंदींची पुनरावृत्ती ही कारणे आहेत
- मतदार याद्या अनुच्छेद ३२४ आणि लोकप्रतिनिधित्व अधिनियम, १९५० अंतर्गत तयार व सुधारित केल्या जातात
पूर्व · मुख्य
How the exam will ask it
पूर्व
- विशेष सखोल पुनरीक्षणाने (SIR) देशभरातील ९१% हून अधिक मतदारांचे मॅपिंग पूर्ण केले आहे.
- SIR अंतर्गत प्रारूप मतदार यादीतून एक कोटीहून अधिक नोंदी वगळण्यात आल्या आहेत.
- वगळण्यामागील कारणे प्रामुख्याने मृत्यू, वास्तव्यात बदल किंवा नोंदींची पुनरावृत्ती ही आहेत.
- मतदार याद्या अनुच्छेद ३२४ आणि लोकप्रतिनिधित्व अधिनियम, १९५० अंतर्गत तयार केल्या जातात आणि सुधारित केल्या जातात.
मुख्य
GS पेपर २ (राज्यशास्त्र - निवडणूक आयोग) अंतर्गत, SIR उपक्रम अचूक आणि अद्ययावत मतदार याद्या राखण्याचा मुद्दा अधोरेखित करतो, जो अनुच्छेद ३२४ आणि लोकप्रतिनिधित्व अधिनियम, १९५० द्वारे नियंत्रित होतो. मोठ्या प्रमाणावरील वगळणी निवडणूक आयोगाच्या प्रारूप याद्या मृत, स्थलांतरित किंवा पुनरावृत्त नोंदींपासून निर्दोष करण्याच्या अधिदेशावर प्रकाश टाकते, परंतु त्याचबरोबर योग्य प्रक्रिया आणि संभाव्य वगळणीच्या चुकांबाबतही चिंता निर्माण करते. पारदर्शक पडताळणी यंत्रणा आणि खऱ्या मतदारांसाठी पुरेशी तक्रार निवारण व्यवस्था हाच पुढील मार्ग आहे.
Quick recall
Answer before you reveal
भारतातील मतदार यादी तयार करण्याच्या संदर्भात, खालील विधानांचा विचार करा:
- मसुदा यादी प्रसिद्ध झाल्यानंतर दावे व हरकतींची कोणतीही प्रक्रिया न करता मतदारसंघाची मतदार यादी अंतिम केली जाते.
- निवडणुकांसाठी मतदार याद्या तयार करण्याचे अधीक्षण, निर्देशन व नियंत्रण भारतीय निवडणूक आयोगाकडे निहित आहे. वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
- केवळ १
- केवळ २
- १ आणि २ दोन्ही
- ना १ ना २
उत्तर पहा
उत्तर: B — मसुदा मतदार याद्या अंतिम करण्यापूर्वी सार्वजनिक दावे व हरकतींसाठी प्रसिद्ध केल्या जातात, त्यामुळे विधान १ चुकीचे आहे. राज्यघटनेचे अनुच्छेद ३२४ भारतीय निवडणूक आयोगाला निवडणुकांचे, मतदार याद्या तयार करण्यासह, अधीक्षण, निर्देशन व नियंत्रण प्रदान करते, त्यामुळे विधान २ बरोबर आहे.
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ