← 15 September 2026's Current Affairs · Polity GS-2 Prelims ★★★★☆ Mains ★★★★★
हिंदी दिवस: संविधान सभेच्या १९४९ सालच्या भाषाविषयक निर्णयाचे स्मरण
बातमीत का?
राज्यघटनेने कधीही राष्ट्रभाषा जाहीर केलेली नाही: कलम ३४३ ची ओळ, जी बहुतांश प्रिलिम्स उमेदवार चुकीची समजतात
हिंदी दिवस हा संविधान सभेने १९४९ मध्ये घेतलेल्या निर्णयाचे स्मरण करतो, जो कलम ३४३ मध्ये अंतर्भूत असून त्यानुसार देवनागरी लिपीतील हिंदी ही संघराज्याची राजभाषा म्हणून स्वीकारण्यात आली.
Why it matters: GS-2 core; factual, Prelims-type
What you need to know
2 मिनिटे
दरवर्षी १४ सप्टेंबर रोजी हिंदी दिवस साजरा केला जातो, कारण याच दिवशी १९४९ साली संविधान सभेने देवनागरी लिपीतील हिंदी ही संघराज्याची राजभाषा म्हणून स्वीकारली.
राज्यघटनेच्या कलम ३४३ (Article 343) नुसार हिंदी ही राजभाषा म्हणून निश्चित करण्यात आली आहे, तर इंग्रजी भाषा अधिकृत कामकाजासाठी हिंदीसोबतच वापरली जात राहते.
राज्यघटनेने हिंदीला भारताची एकमेव राष्ट्रभाषा म्हणून कुठेही नमूद केलेले नाही.
स्रोत: Indian Express · Topper IAS editorial
महत्त्वाची तथ्ये
Remember these
- हिंदी दिवस दरवर्षी १४ सप्टेंबर रोजी साजरा केला जातो.
- हा दिवस संविधान सभेने १९४९ साली देवनागरी लिपीतील हिंदीला संघराज्याची राजभाषा म्हणून स्वीकारल्याचे स्मरण करतो.
- राज्यघटनेच्या कलम ३४३ (Article 343) नुसार हिंदी ही संघराज्याची राजभाषा म्हणून निश्चित करण्यात आली आहे.
- हिंदीसोबतच इंग्रजी भाषाही अधिकृत कामकाजासाठी वापरली जात राहते.
- राज्यघटनेने हिंदी किंवा इतर कोणत्याही भाषेला भारताची एकमेव 'राष्ट्रभाषा' म्हणून घोषित केलेले नाही.
पूर्व · मुख्य
How the exam will ask it
पूर्व
- राज्यघटनेच्या कलम ३४३ (Article 343) नुसार देवनागरी लिपीतील हिंदी ही संघराज्याची राजभाषा म्हणून निश्चित करण्यात आली आहे.
- संविधान सभेने १४ सप्टेंबर १९४९ रोजी ही तरतूद स्वीकारली.
- हिंदीसोबतच इंग्रजी भाषाही संघराज्याच्या अधिकृत कामकाजासाठी वापरली जात राहते.
- राज्यघटनेने कोणत्याही भाषेला भारताची 'राष्ट्रभाषा' म्हणून निश्चित केलेले नाही.
मुख्य
GS Paper 2 - राज्यशास्त्र (Polity): 'राजभाषा' आणि 'राष्ट्रभाषा' या संकल्पनांमधील वारंवार होणारा गोंधळ कलम ३४३ च्या वरवरच्या वाचनातून उद्भवतो, कारण या कलमाने हिंदीला राजभाषेचा दर्जा दिला आहे, परंतु कोणत्याही भाषेला राष्ट्रभाषा घोषित केलेले नाही. आठवी अनुसूची (Eighth Schedule) आणि कलम ३५१ यांच्यासह ही तरतूद केंद्र-राज्य भाषाविषयक राजकारणाला आकार देते आणि भाषिक विविधता व संघराज्यीय संवेदनशीलता जपण्यासाठी इंग्रजीचा सहयोगी राजभाषा म्हणून सतत वापर आवश्यक ठरतो.
Quick recall
Answer before you reveal
संविधानाची कोणती तरतूद देवनागरी लिपीतील हिंदीला संघराज्याची राजभाषा म्हणून घोषित करते?
- अनुच्छेद ३५०
- अनुच्छेद ३४३
- अनुच्छेद ३५१
- अनुच्छेद ३४४
उत्तर पहा
उत्तर: B — संविधानाचे अनुच्छेद ३४३ देवनागरी लिपीतील हिंदीला संघराज्याची राजभाषा म्हणून घोषित करते, तर कायद्याने विहित केल्याप्रमाणे इंग्रजी भाषा शासकीय कामकाजासाठी सुरू राहते.
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ