← 15 September 2026's Current Affairs · Science & Tech GS-1 Prelims ★★★☆☆ Mains ★★☆☆☆
IMD ਨੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ
ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ?
ਇਕੱਲਾ ਸੁੱਕਾ ਦਿਨ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ: ਮਾਨਸੂਨ ਵਾਪਸੀ ਐਲਾਨਣ ਦੇ ਤਿੰਨ IMD ਮਾਪਦੰਡ
IMD ਨੇ ਬਾਰਿਸ਼, ਨਮੀ ਅਤੇ ਹਵਾ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
Why it matters: general awareness
What you need to know
2 ਮਿੰਟ
ਭਾਰਤ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ (India Meteorological Department, IMD) ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ।
IMD ਮਾਨਸੂਨ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੁੱਕੇ ਦਿਨ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਐਂਟੀ-ਸਾਈਕਲੋਨਿਕ (ਪ੍ਰਤੀ-ਚੱਕਰਵਾਤੀ) ਹਵਾ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਬਣਨ ਵਰਗੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਖਰੀਫ਼ ਫ਼ਸਲਾਂ ਲਈ ਸਿੰਚਾਈ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਰੋਤ: Indian Express · Topper IAS editorial
ਮੁੱਖ ਤੱਥ
Remember these
- IMD ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਤਿੰਨ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਬਾਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਗਿਰਾਵਟ, ਘਟੀ ਹੋਈ ਨਮੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਐਂਟੀ-ਸਾਈਕਲੋਨਿਕ ਹਵਾ-ਚੱਕਰ।
- ਇਕੱਲਾ ਇੱਕ ਸੁੱਕਾ ਦਿਨ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
- ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਖਰੀਫ਼ ਫ਼ਸਲਾਂ ਲਈ ਸਿੰਚਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈ।
- ਵਾਪਸੀ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਪਸੀ ਇੱਕ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਖੇਤਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰੀਲਿਮਜ਼ · ਮੇਨਜ਼
How the exam will ask it
ਪ੍ਰੀਲਿਮਜ਼
- IMD ਮਾਨਸੂਨ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਸੁੱਕੇ ਦੌਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ।
- ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਐਂਟੀ-ਸਾਈਕਲੋਨਿਕ ਹਵਾ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਬਣਨਾ IMD ਦੇ ਵਾਪਸੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
- ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਰੀਫ਼ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮੇਨਜ਼
GS ਪੇਪਰ 1 - ਭੂਗੋਲ (ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਸੂਨ)। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਖਰੀਫ਼ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ IMD ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ-ਆਧਾਰਿਤ ਤਰੀਕਾ (ਬਾਰਿਸ਼, ਨਮੀ, ਹਵਾ-ਚੱਕਰ) ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੈਲੰਡਰ ਤਰੀਕ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੈ। ਵਧਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਸਟੀਕ ਵਾਪਸੀ ਪੂਰਵ ਅਨੁਮਾਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
Quick recall
Answer before you reveal
ਭਾਰਤ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ (India Meteorological Department - IMD) ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ:
- ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਰਿਸ਼ ਨਾ ਹੋਣਾ
- ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮੀ, ਅਤੇ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਐਂਟੀ-ਸਾਈਕਲੋਨ ਦਾ ਬਣਨਾ
- ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ (Ministry of Home Affairs) ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼
- ਸਿਰਫ਼ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਿਤੀ
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਜਵਾਬ: B — IMD ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਅਜਿਹੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ, ਘਟੀ ਹੋਈ ਨਮੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਐਂਟੀ-ਸਾਈਕਲੋਨਿਕ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਸੁੱਕੇ ਦਿਨ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ।
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ