← 15 September 2026's Current Affairs · Economy GS-3 Prelims ★★★★★ Mains ★★★★★
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਛੋਟੇ ਮੁੱਲ ਦੇ UPI ਭੁਗਤਾਨਾਂ 'ਤੇ ਬੈਂਕ ਖਰਚੇ ਲਾਉਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਈ
ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ?
UPI ਭੁਗਤਾਨ 2,000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਰਹਿਣਗੇ: NPCI-RBI ਢਾਂਚਾ ਜੋ GS3 ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ 2,000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੇ UPI ਲੈਣ-ਦੇਣ 'ਤੇ ਖਰਚੇ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਮੁਫ਼ਤ ਬਣੇ ਰਹਿਣਗੇ।
Why it matters: asked in UPSC 2017; GS-3 core; factual, Prelims-type
What you need to know
2 ਮਿੰਟ
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ 2,000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੇ UPI ਲੈਣ-ਦੇਣ 'ਤੇ ਕੋਈ ਖਰਚਾ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਯੂਜ਼ਰਾਂ ਲਈ ਛੋਟੇ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਮੁਫ਼ਤ ਰਹਿ ਸਕਣ।
ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਪੇਮੈਂਟਸ ਇੰਟਰਫੇਸ (UPI) ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੇਮੈਂਟਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (NPCI) ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਬੈਂਕਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਹੇਠ ਸਥਾਪਿਤ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸਿਖਰਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।
ਹਾਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ UPI ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਪ੍ਰਚੂਨ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਰੋਤ: Deccan Herald · Topper IAS editorial
ਮੁੱਖ ਤੱਥ
Remember these
- ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ 2,000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੇ UPI ਲੈਣ-ਦੇਣ 'ਤੇ ਖਰਚਾ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ
- UPI (ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਪੇਮੈਂਟਸ ਇੰਟਰਫੇਸ) ਨੂੰ NPCI ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ
- NPCI ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੇਮੈਂਟਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸਿਖਰਲੀ ਸੰਸਥਾ
- NPCI ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ RBI ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਬੈਂਕਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਹੇਠ ਹੋਈ
- UPI ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਪ੍ਰਚੂਨ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਹੈ
ਪ੍ਰੀਲਿਮਜ਼ · ਮੇਨਜ਼
How the exam will ask it
ਪ੍ਰੀਲਿਮਜ਼
- ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੇਮੈਂਟਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (NPCI) ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਪੇਮੈਂਟਸ ਇੰਟਰਫੇਸ (UPI) ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।
- NPCI ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਬੈਂਕਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਹੇਠ ਹੋਈ ਸੀ।
- ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ 2,000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੇ UPI ਲੈਣ-ਦੇਣ 'ਤੇ ਕੋਈ ਖਰਚਾ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਮੇਨਜ਼
GS ਪੇਪਰ 3 - ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ: ਛੋਟੇ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨਾਂ 'ਤੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਖਰਚੇ ਵਿੱਤੀ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਕਦੀ ਤੋਂ ਡਿਜੀਟਲ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਨਿਰਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦਾ 2,000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੇ UPI ਲੈਣ-ਦੇਣ 'ਤੇ ਜ਼ੀਰੋ-ਖਰਚਾ ਹੁਕਮ ਯੂਜ਼ਰਾਂ ਲਈ ਛੋਟੇ ਮੁੱਲ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਮੁਫ਼ਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ MDR ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਾਗਤਾਂ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨ, ਜੋ UPI ਦੀ ਜ਼ੀਰੋ-MDR ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਵਿਧੀ ਦੀ ਲੋੜ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
PYQ connection
A question UPSC has already asked on this
Consider the following statements:
- National Payments Corporation of India (NPCI) helps in promoting the financial inclusion in the country.
- NPCI has launched RuPay, a card payment scheme.
Which of the statements given above is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਜਵਾਬ: C
Why this matters: today's issue is directly connected to a concept UPSC has already tested. Read the story with this question in mind.
Practise this PYQ →Quick recall
Answer before you reveal
2,000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੇ UPI ਭੁਗਤਾਨਾਂ 'ਤੇ ਚਾਰਜ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਹਾਲੀਆ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਸਬੰਧ ਕਿਸ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਹੈ?
- ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ
- ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਭੂਤੀ ਅਤੇ ਵਟਾਂਦਰਾ ਬੋਰਡ
- ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੇਮੈਂਟਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ
- ਭਾਰਤੀ ਬੀਮਾ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਜਵਾਬ: C — ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਪੇਮੈਂਟਸ ਇੰਟਰਫੇਸ (UPI) ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੇਮੈਂਟਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (NPCI) ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ RBI ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਬੈਂਕਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਹੇਠ ਸਥਾਪਿਤ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ