← 15 September 2026's Current Affairs · Economy GS-3 Prelims ★★★☆☆ Mains ★★★★★
ਕਾਰਬਨ ਲੇਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਾਰਤ ਨੂੰ EU ਸਟੀਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਵਧੇਰੇ ਪਹੁੰਚ ਮਿਲੀ
ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ?
ਭਾਰਤ ਨੂੰ EU ਸਟੀਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਵਧੇਰੇ ਪਹੁੰਚ, ਪਰ ਕਾਰਬਨ ਲੇਵੀ ਬਰਕਰਾਰ: GS3 ਵਪਾਰ ਲਈ CBAM ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ
ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਟੀਲ ਲਈ EU ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਵਧੇਰੇ ਪਹੁੰਚ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ EU ਦੀ ਕਾਰਬਨ-ਸਬੰਧਤ CBAM ਲੇਵੀ ਅਜਿਹੇ ਨਿਰਯਾਤ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇਗੀ।
Why it matters: GS-3 core
What you need to know
2 ਮਿੰਟ
ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਟੀਲ ਨਿਰਯਾਤ ਲਈ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ (European Union - EU) ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਵਧੇਰੇ ਪਹੁੰਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ EU ਦਾ ਕਾਰਬਨ ਬਾਰਡਰ ਐਡਜਸਟਮੈਂਟ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ (Carbon Border Adjustment Mechanism - CBAM) ਕਾਰਬਨ-ਸੰਘਣੇ ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਯਾਤ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ।
CBAM ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਟੀਲ, ਸੀਮੈਂਟ, ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ, ਖਾਦਾਂ, ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਦਰਾਮਦਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਾਰਬਨ ਨਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਲੇਵੀ ਅਦਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿਧੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦਰਾਮਦਾਂ ਦੀ ਕਾਰਬਨ ਲਾਗਤ ਨੂੰ EU ਦੇ ਐਮਿਸ਼ਨ ਟਰੇਡਿੰਗ ਸਿਸਟਮ (Emissions Trading System) ਤਹਿਤ EU ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਝੱਲੀ ਜਾਂਦੀ ਲਾਗਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ।
ਸਰੋਤ: The Hindu · Topper IAS editorial
ਮੁੱਖ ਤੱਥ
Remember these
- CBAM = EU ਦਾ ਕਾਰਬਨ ਬਾਰਡਰ ਐਡਜਸਟਮੈਂਟ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ, ਇੱਕ ਕਾਰਬਨ-ਸਬੰਧਤ ਦਰਾਮਦ ਲੇਵੀ
- ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਟੀਲ, ਸੀਮੈਂਟ, ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ, ਖਾਦਾਂ, ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ
- ਲੇਵੀ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਾਰਬਨ ਨਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ
- ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ EU ਦੇ ਐਮਿਸ਼ਨ ਟਰੇਡਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਤਹਿਤ EU ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਦਰਾਮਦ ਕਾਰਬਨ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ
- ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਟੀਲ ਲਈ EU ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਵਧੇਰੇ ਪਹੁੰਚ ਮਿਲੀ ਭਾਵੇਂ CBAM ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਪ੍ਰੀਲਿਮਜ਼ · ਮੇਨਜ਼
How the exam will ask it
ਪ੍ਰੀਲਿਮਜ਼
- CBAM ਲਈ EU ਵਿੱਚ ਸਟੀਲ, ਸੀਮੈਂਟ, ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ, ਖਾਦਾਂ, ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਦਰਾਮਦਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਾਰਬਨ ਨਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਲੇਵੀ ਅਦਾ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
- ਇਸ ਵਿਧੀ ਦਾ ਮਕਸਦ EU ਦੇ ਐਮਿਸ਼ਨ ਟਰੇਡਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਤਹਿਤ EU ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਦਰਾਮਦਾਂ ਦੀ ਕਾਰਬਨ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।
- ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਟੀਲ ਨਿਰਯਾਤ ਲਈ EU ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਵਧੇਰੇ ਪਹੁੰਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ EU ਦਾ CBAM ਅਜਿਹੇ ਨਿਰਯਾਤ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ।
ਮੇਨਜ਼
GS ਪੇਪਰ 3 - ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ / ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ। ਮੁੱਦਾ: EU ਦਾ CBAM ਸਟੀਲ ਵਰਗੇ ਕਾਰਬਨ-ਸੰਘਣੇ ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਯਾਤ 'ਤੇ ਕਾਰਬਨ ਲਾਗਤ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪਹੁੰਚ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਊਰਜਾ-ਸੰਘਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਲਾਭ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਦਾ ਰਾਹ: ਭਾਰਤ ਨੂੰ EU ਨਾਲ ਕਾਰਬਨ-ਲੇਖਾ ਸਮਾਨਤਾ (carbon-accounting equivalence) ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹਰਿਤ/ਘੱਟ-ਕਾਰਬਨ ਸਟੀਲ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਵਹਾਰ ਮੰਗਣ ਵਾਸਤੇ ਵਪਾਰਕ ਮੰਚਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Quick recall
Answer before you reveal
ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਕਾਰਬਨ ਬਾਰਡਰ ਐਡਜਸਟਮੈਂਟ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ (CBAM), ਜੋ ਸਟੀਲ ਸੈਕਟਰ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੈ:
- ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀ ਸਟੀਲ ਨਿਰਯਾਤ 'ਤੇ ਸਬਸਿਡੀ ਦੇਣਾ
- ਗੈਰ-EU ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਟੀਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣਾ
- EU ਦੇ ਐਮੀਸ਼ਨ ਟਰੇਡਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣਾ
- EU ਵਿੱਚ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖਾਸ ਕਾਰਬਨ-ਸੰਘਣੀ ਵਸਤਾਂ 'ਤੇ ਕਾਰਬਨ-ਸਬੰਧਿਤ ਲੇਵੀ ਲਾਉਣਾ
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਜਵਾਬ: D — CBAM ਸਟੀਲ, ਸੀਮਿੰਟ, ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਅਤੇ ਖਾਦਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਸ ਕਾਰਬਨ-ਸੰਘਣੀ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਦਰਾਮਦ 'ਤੇ ਕਾਰਬਨ-ਸਬੰਧਿਤ ਖਰਚਾ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਰਾਮਦਾਂ ਦੀ ਕਾਰਬਨ ਲਾਗਤ ਨੂੰ EU ਦੇ ਐਮੀਸ਼ਨ ਟਰੇਡਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਹੇਠ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ EU ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ