← 17 September 2026's Current Affairs · Economy GS-2 Prelims ★★★★★ Mains ★★★★★
ରାଜ୍ୟମାନେ ଖଣି ଓ ଖଣିଜ ସଂଶୋଧନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକଟ କଲେ
ଖବରରେ କାହିଁକି?
ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ରୟାଲଟିଠାରୁ ଅଧିକ ଖଣିଜ ଅଧିକାର ଉପରେ କର ଲଗାଇପାରିବେ: ସମବର୍ତ୍ତୀ ତାଲିକା ଉପରେ MMDR ସଂଶୋଧନ ବିବାଦ
ରାଜ୍ୟ ସରକାରମାନେ ସୂଚିତ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଖଣି ଓ ଖଣିଜ (ବିକାଶ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ) ଆଇନରେ ହୋଇଥିବା ସଂଶୋଧନ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଏବଂ ରୟାଲଟି ରାଜସ୍ୱ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କମାଇଦେଇଛି।
Why it matters: asked in UPSC 2025; GS-2 core; factual, Prelims-type
What you need to know
2 ମିନିଟ
ରାଜ୍ୟ ସରକାରମାନେ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଖଣି ଓ ଖଣିଜ (ବିକାଶ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ) ଆଇନ, ୧୯୫୭ (Mines and Minerals (Development and Regulation) Act, 1957)ରେ ହୋଇଥିବା ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସଂଶୋଧନଗୁଡ଼ିକ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଏବଂ ରୟାଲଟି-ସମ୍ପର୍କିତ ରାଜସ୍ୱ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ସଙ୍କୁଚିତ କରିଦେଇଛି।
ଖଣି ଓ ଖଣିଜ ବିକାଶ ସମବର୍ତ୍ତୀ ତାଲିକା (Concurrent List)ରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଆଇନ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କୁ ଖଣି ଲିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣିଜଗୁଡ଼ିକର ନିଲାମ କରିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ କ୍ଷମତା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ।
ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଯୁକ୍ତି କରୁଛନ୍ତି ଯେ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ରଣନୈତିକ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣିଜ ପାଇଁ ବ୍ଲକ୍ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଜାରି ଓ ନିଲାମ କରିବାର ଅନୁମତି ଦେଉଥିବା ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପଦ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କ ମତାମତକୁ ହ୍ରାସ କରିଦେଇଛି।
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ପୂର୍ବରୁ ମତ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ରାଜ୍ୟ ସରକାରମାନେ କେନ୍ଦ୍ର ରୟାଲଟି ବ୍ୟତୀତ ଖଣିଜ ଅଧିକାର ଉପରେ ମଧ୍ୟ କର ଲଗାଇପାରିବେ।
ଉତ୍ସ: The Hindu · Topper IAS editorial
ମୁଖ୍ୟ ତଥ୍ୟ
Remember these
- ଖଣି ଓ ଖଣିଜ (ବିକାଶ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ) ଆଇନ, ୧୯୫୭ ଭାରତରେ ଖଣି ଲିଜ ଏବଂ ଖଣିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ପରିଚାଳନା କରିଥାଏ
- ଖଣି ଓ ଖଣିଜ ବିକାଶ ସମ୍ବିଧାନର ସମବର୍ତ୍ତୀ ତାଲିକା (Concurrent List)ରେ ରଖାଯାଇଛି
- ସାମ୍ପ୍ରତିକ MMDR ସଂଶୋଧନଗୁଡ଼ିକ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କୁ ରଣନୈତିକ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣିଜ ପାଇଁ ବ୍ଲକ୍ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଜାରି ଓ ନିଲାମ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଏ
- ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ଏହା ସେମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଏବଂ ରୟାଲଟି-ସମ୍ପର୍କିତ ରାଜସ୍ୱ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ କମାଇଦିଏ
- ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ମତ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ରାଜ୍ୟ ସରକାରମାନେ କେନ୍ଦ୍ର ରୟାଲଟି ବ୍ୟତୀତ ଖଣିଜ ଅଧିକାର ଉପରେ ମଧ୍ୟ କର ଲଗାଇପାରିବେ
ପ୍ରିଲିମ୍ସ · ମେନ୍ସ
How the exam will ask it
ପ୍ରିଲିମ୍ସ
- ଖଣି ଓ ଖଣିଜ ବିକାଶ ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ସମବର୍ତ୍ତୀ ତାଲିକା (Concurrent List) ଅନ୍ତର୍ଗତ।
- MMDR ଆଇନ, ୧୯୫୭ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କୁ ଖଣି ଲିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣିଜଗୁଡ଼ିକର ନିଲାମ କରିବାର କ୍ଷମତା ଦିଏ।
- ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେୟ ରୟାଲଟି ବ୍ୟତୀତ ଖଣିଜ ଅଧିକାର ଉପରେ କର ଲଗାଇବାର ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ କ୍ଷମତାକୁ ବଜାୟ ରଖିଛନ୍ତି।
ମେନ୍ସ
ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ GS ପେପର-୨ (ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନ/କେନ୍ଦ୍ର-ରାଜ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ) ଅନ୍ତର୍ଗତ। MMDR ସଂଶୋଧନର ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ, ଯାହା କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣିଜ ବ୍ଲକ୍ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଓ ନିଲାମ କରିବାର ଅନୁମତି ଦିଏ, ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପଦ ଉପରେ ମତାମତକୁ ହ୍ରାସ କରିଛି ଏବଂ ଖଣି ଏକ ସମବର୍ତ୍ତୀ ତାଲିକା ବିଷୟ ହୋଇଥିବାରୁ ରାଜକୋଷୀୟ ସଂଘବାଦ (fiscal federalism) ଉପରେ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ରଣନୈତିକ ଖଣିଜ ଆବଶ୍ୟକତା ଏବଂ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ପଦ ଅଧିକାର ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ରାଜସ୍ୱ-ବଣ୍ଟନ ସୂତ୍ର ଏବଂ ପରାମର୍ଶମୂଳକ ନିଲାମ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରି ଏକ ସହଯୋଗାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଆବଶ୍ୟକ।
PYQ connection
A question UPSC has already asked on this
Consider the following statements: I. India has joined the Minerals Security Partnership as a member. II. India is a resource-rich country in all the 30 critical minerals that it has identified. III. The Parliament in 2023 has amended the Mines and Minerals (Development and Regulation) Act, 1957 empowering the Central Government to exclusively auction mining lease and composite license for certain critical minerals. Which of the statements given above are correct?
- I and II only
- II and III only
- I and III only
- I, II and III
ଉତ୍ତର ଦେଖନ୍ତୁ
ଉତ୍ତର: C
Why this matters: today's issue is directly connected to a concept UPSC has already tested. Read the story with this question in mind.
Practise this PYQ →Quick recall
Answer before you reveal
କଲ୍ୟାଣ କର୍ଣ୍ଣାଟକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ବିଶେଷ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଅନୁଚ୍ଛେଦ 371(J), କେଉଁ ବର୍ଷ ସମ୍ବିଧାନରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା?
- 2009
- 2010
- 2014
- 2012
ଉତ୍ତର ଦେଖନ୍ତୁ
ଉତ୍ତର: D — 98ତମ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂଶୋଧନ ଅଧିନିୟମ, 2012 ଅନୁଚ୍ଛେଦ 371(J) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରି କଲ୍ୟାଣ କର୍ଣ୍ଣାଟକ (ପୂର୍ବତନ ହାଇଦ୍ରାବାଦ୍-କର୍ଣ୍ଣାଟକ କ୍ଷେତ୍ର)କୁ ବିଶେଷ ବିକାଶ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା।
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ