← 17 September 2026's Current Affairs · Polity GS-2 Prelims ★★★★☆ Mains ★★★★★
लडाखला अनुच्छेद 371 प्रकारचे संरक्षण देण्याबाबत वाद
बातमीत का?
लडाखला अनुच्छेद 371 चे संरक्षण हवे: कल्याण कर्नाटकचा दाखला प्रत्येक राज्यशास्त्र (Polity) उत्तरात असायलाच हवा
2019 मध्ये केंद्रशासित प्रदेश म्हणून पुनर्रचना झाल्यानंतर, लडाखला जमीन आणि नोकऱ्यांबाबत अनुच्छेद 371 प्रकारचे घटनात्मक संरक्षण मिळावे, अशी मागणी जोर धरत आहे.
Why it matters: asked in KPSC 2023; GS-2 core
What you need to know
2 मिनिटे
लडाखला अनुच्छेद 371 अंतर्गत विशेष संरक्षण मिळावे, यावर पुन्हा एकदा चर्चा सुरू झाली आहे.
2019 मध्ये लडाखची केंद्रशासित प्रदेश म्हणून पुनर्रचना झाल्यानंतर, तेथील हिल कौन्सिलनी (Hill Councils) जमीन आणि नोकऱ्यांसंदर्भात घटनात्मक संरक्षणाची मागणी केली आहे.
अनुच्छेद 371 आणि त्याचे विविध प्रकार (371-अ ते 371-ज) काही राज्यांना विशेष तरतुदी बहाल करतात, ज्यात जमीन हस्तांतरणावरील निर्बंध, स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे अधिकार आणि नोकऱ्या व शिक्षणातील आरक्षण यांचा समावेश होतो.
सिक्कीमसाठी अनुच्छेद 371-फ आणि कल्याण कर्नाटक भागासाठी अनुच्छेद 371-ज या तरतुदींप्रमाणेच, ज्या स्थानिक जमीन व रोजगार हक्कांचे संरक्षण करतात, लडाखची मागणीही त्याच धर्तीवर आहे.
लडाखसाठी कोणतीही नवीन विशेष तरतूद करायची झाल्यास अनुच्छेद 368 अंतर्गत घटनादुरुस्ती आवश्यक ठरेल.
स्रोत: Indian Express · Topper IAS editorial
महत्त्वाची तथ्ये
Remember these
- जम्मू आणि काश्मीरच्या पुनर्रचनेनंतर 2019 मध्ये लडाख केंद्रशासित प्रदेश बनले
- लडाखच्या हिल कौन्सिलनी जमीन आणि नोकऱ्यांबाबत अनुच्छेद 371 प्रकारच्या संरक्षणाची मागणी केली आहे
- अनुच्छेद 371 चे 371-अ ते 371-ज असे राज्यनिहाय विविध प्रकार आहेत
- अनुच्छेद 371-फ सिक्कीमला विशेष तरतुदी देतो; अनुच्छेद 371-ज कल्याण कर्नाटक (हैदराबाद-कर्नाटक) भागाशी संबंधित आहे
- नवीन विशेष तरतूद जोडण्यासाठी अनुच्छेद 368 अंतर्गत घटनादुरुस्ती आवश्यक आहे
पूर्व · मुख्य
How the exam will ask it
पूर्व
- अनुच्छेद 371-अ नागालँडला विशेष तरतुदी देतो, सिक्कीमला नाही
- अनुच्छेद 371-फ सिक्कीमला विशेष तरतुदी देतो
- अनुच्छेद 371-ज कर्नाटकच्या कल्याण कर्नाटक भागाला विशेष तरतुदी देतो
- एखाद्या भागासाठी नवीन विशेष तरतूद जोडण्यासाठी अनुच्छेद 368 अंतर्गत घटनादुरुस्ती आवश्यक असते
मुख्य
जीएस पेपर 2 - राज्यशास्त्र: 2019 नंतरच्या केंद्रशासित प्रदेशाच्या दर्जामुळे लडाखमध्ये जमीन आणि रोजगाराबाबत सिक्कीमच्या 371-फ आणि कर्नाटकच्या 371-ज सारख्या अनुच्छेद 371 प्रकारच्या संरक्षणाची मागणी वाढली आहे. अशा कोणत्याही संरक्षणासाठी अनुच्छेद 368 अंतर्गत औपचारिक घटनादुरुस्ती आवश्यक असेल, ज्यामुळे स्थानिक जमीन/अस्मितेच्या चिंता आणि लडाखची सध्याची केंद्रशासित प्रदेश प्रशासकीय रचना यांच्यात समतोल साधण्याचा प्रश्न उपस्थित होतो. लडाखच्या लोकसंख्याशास्त्रीय आणि पर्यावरणीय संवेदनशीलतेनुसार सहाव्या अनुसूचीसारखे संरक्षण किंवा समर्पित वैधानिक/घटनात्मक यंत्रणेचा विचार करणे हाच पुढील मार्ग आहे.
PYQ connection
A question UPSC has already asked on this
Under Article 371-J, the Governor have special provisions with respect to the state of
- Karnataka
- Maharashtra
- Assam
- Andhra Pradesh
उत्तर पहा
उत्तर: A
Why this matters: today's issue is directly connected to a concept UPSC has already tested. Read the story with this question in mind.
Practise this PYQ →Quick recall
Answer before you reveal
पुढील विधाने विचारात घ्या:
- अनुच्छेद 371-ज कल्याण कर्नाटक (हैदराबाद-कर्नाटक) भागाला विशेष तरतुदी देतो.
- अनुच्छेद 371-फ नागालँडला विशेष तरतुदी देतो.
- लडाखसारख्या भागासाठी अनुच्छेद 371 च्या धर्तीवर कोणतीही नवीन विशेष तरतूद करण्यासाठी घटनादुरुस्ती आवश्यक असेल. वरीलपैकी किती विधाने बरोबर आहेत?
- फक्त एक
- फक्त दोन
- तिन्ही
- एकही नाही
उत्तर पहा
उत्तर: B — विधाने 1 आणि 3 बरोबर आहेत. विधान 2 चुकीचे आहे - अनुच्छेद 371-फ सिक्कीमशी संबंधित आहे, नागालँडशी नाही; नागालँडच्या विशेष तरतुदी अनुच्छेद 371-अ अंतर्गत येतात.
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ