← 17 September 2026's Current Affairs · Science & Tech GS-3 Prelims ★★★★☆ Mains ★★★★☆
आसामच्या पिग्मी हॉग संवर्धन कार्यक्रमाने बंदिस्त प्रजननातून जन्मलेले हॉग सोडले
बातमीत का?
जगातील सर्वात लहान जंगली डुक्कर, आसाममध्ये नामशेष होण्याच्या उंबरठ्यावरून परतले: IUCN दर्जा प्रिलिम्समध्ये विचारला जातो
आसामच्या पिग्मी हॉग संवर्धन कार्यक्रमाने (Pygmy Hog Conservation Programme) बंदिस्त प्रजननातून जन्मलेले पिग्मी हॉग, जगातील सर्वात लहान जंगली डुक्कर, संरक्षित गवताळ प्रदेशांत सोडले.
Why it matters: GS-3 core; factual, Prelims-type
What you need to know
2 मिनिटे
आसामच्या पिग्मी हॉग संवर्धन कार्यक्रमाने बंदिस्त प्रजननातून (captive breeding) जन्मलेले पिग्मी हॉग जंगलात सोडले असून, जगातील सर्वात लहान आणि दुर्मीळ जंगली डुक्कर प्रजाती वाचवण्याचे अनेक दशकांपासूनचे प्रयत्न यामुळे पुढे सुरू राहिले आहेत.
पिग्मी हॉगला IUCN च्या रेड लिस्टमध्ये 'धोक्यात असलेली' (Endangered) प्रजाती म्हणून सूचीबद्ध करण्यात आले असून ही प्रजाती फक्त आसाममधील काही मोजक्या गवताळ प्रदेशांतच टिकून आहे.
डरेल वाइल्डलाइफ कॉन्झर्वेशन ट्रस्ट (Durrell Wildlife Conservation Trust) आणि आसाम वन विभाग यांच्या संयुक्त विद्यमाने राबवला जाणारा पिग्मी हॉग संवर्धन कार्यक्रम या प्रजातीचे बंदिस्त वातावरणात प्रजनन करतो आणि त्यानंतर मानस राष्ट्रीय उद्यानासारख्या (Manas National Park) संरक्षित गवताळ प्रदेशांत त्यांना सोडतो.
गवताळ प्रदेशाचे रूपांतर आणि पूर यामुळे होणारी अधिवास हानी ही या प्रजातीसमोरील प्रमुख धोका कायम आहे.
स्रोत: The Hindu · Topper IAS editorial
महत्त्वाची तथ्ये
Remember these
- पिग्मी हॉग ही जगातील सर्वात लहान आणि दुर्मीळ जंगली डुक्कर प्रजाती आहे
- IUCN च्या रेड लिस्टमध्ये 'धोक्यात असलेली' (Endangered) प्रजाती म्हणून सूचीबद्ध
- आसाममधील मोजक्याच गवताळ प्रदेशांत टिकून आहे
- पिग्मी हॉग संवर्धन कार्यक्रम डरेल वाइल्डलाइफ कॉन्झर्वेशन ट्रस्ट आणि आसाम वन विभाग यांच्या संयुक्त विद्यमाने राबवला जातो
- बंदिस्त प्रजननातून जन्मलेले हॉग मानस राष्ट्रीय उद्यानासारख्या संरक्षित गवताळ प्रदेशांत सोडण्यात आले
पूर्व · मुख्य
How the exam will ask it
पूर्व
- पिग्मी हॉग हा आसामच्या गाळाच्या (alluvial) गवताळ प्रदेशांचा मूळ रहिवासी असून तो IUCN च्या रेड लिस्टमध्ये 'धोक्यात असलेली' प्रजाती म्हणून सूचीबद्ध आहे.
- पिग्मी हॉग संवर्धन कार्यक्रम हा डरेल वाइल्डलाइफ कॉन्झर्वेशन ट्रस्ट आणि आसाम वन विभाग यांच्यातील सहकार्याने राबवला जातो.
- बंदिस्त प्रजननातून जन्मलेले पिग्मी हॉग मानस राष्ट्रीय उद्यानासह संरक्षित गवताळ प्रदेशांत सोडण्यात आले आहेत.
- गवताळ प्रदेशाचे रूपांतर आणि पूर यामुळे होणारी अधिवास हानी हा या प्रजातीसमोरील प्रमुख धोका आहे.
मुख्य
GS पेपर 3 (पर्यावरण व परिसंस्था, प्रजाती संवर्धन): पिग्मी हॉगचे उदाहरण हे दर्शवते की विशिष्ट अधिवासावर अवलंबून असलेल्या प्रजातींसाठी सार्वजनिक-खासगी संवर्धन प्रारूपांतर्गत बंदिस्त (ex-situ) प्रजनन आणि प्रत्यक्ष अधिवासातील (in-situ) गवताळ प्रदेश संरक्षण यांची सांगड घालणे आवश्यक असते. अतिक्रमण आणि पूर यामुळे आसामचे गाळाचे गवताळ प्रदेश संकुचित होत असल्याचा मुद्दा वन-केंद्रित संवर्धन चौकटींपेक्षा वेगळ्या, स्वतंत्र गवताळ प्रदेश संवर्धन धोरणाची गरज अधोरेखित करतो. समुदाय-संलग्न गवताळ प्रदेश संरक्षणाचा विस्तार करणे आणि पुनर्स्थापित केलेल्या लोकसंख्येचे दीर्घकालीन निरीक्षण करणे हाच पुढचा मार्ग आहे.
Quick recall
Answer before you reveal
केंद्रीय गृह मंत्रालयाने शाहजाद भट्टी नेटवर्कला कोणत्या कायद्याअंतर्गत दहशतवादी संघटना घोषित केले?
- राष्ट्रीय सुरक्षा कायदा, १९८०
- बेकायदेशीर कारवाया (प्रतिबंध) कायदा, १९६७
- काळा पैसा प्रतिबंध कायदा, २००२
- विदेशी अंशदान (नियमन) कायदा, २०१०
उत्तर पहा
उत्तर: B — बेकायदेशीर कारवाया (प्रतिबंध) कायदा, १९६७ (UAPA) हा असा कायदा आहे ज्याअंतर्गत केंद्र सरकार संघटना आणि व्यक्तींना दहशतवादी म्हणून घोषित करू शकते; याच कायद्याचा वापर करून शाहजाद भट्टी नेटवर्कला दहशतवादी संघटना घोषित करण्यात आले.
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ