← 17 September 2026's Current Affairs · Karnataka GS-1 Prelims ★★★★★ Mains ★★☆☆☆
बंगळुरूजवळ सरकारी शाळेजवळ 1,000 वर्षे जुना चोलकालीन शिलालेख सापडला
बातमीत का?
1,000 वर्षे जुना, शाळेजवळ सापडला: चोल राजवंशाबद्दलचे मुद्दे जे Prelims मध्ये नेहमी विचारले जातात
बंगळुरूच्या बाहेरील भागातील एका सरकारी शाळेजवळ सुमारे 1,000 वर्षे जुना चोल काळातील शिलालेख असंरक्षित स्थितीत सापडला, ज्यामुळे कर्नाटकातील वारसा दस्तावेजीकरणातील त्रुटी उघड झाल्या.
Why it matters: asked in KPSC 2021; factual, Prelims-type; Karnataka-specific
What you need to know
2 मिनिटे
बंगळुरूच्या बाहेरील भागातील एका सरकारी शाळेजवळ सुमारे 1,000 वर्षे जुना चोल काळातील शिलालेख (Chola-era inscription) पडलेला आढळला, ज्यामुळे कर्नाटकच्या पुरालेखीय (epigraphical) वारसाच्या दस्तावेजीकरण आणि संरक्षणातील त्रुटी समोर आल्या.
चोल राजवंशाने इसवी सन 9व्या ते 13व्या शतकादरम्यान दक्षिण भारताच्या मोठ्या भागावर राज्य केले आणि राजराज पहिला (Rajaraja I) व राजेंद्र पहिला (Rajendra I) यांसारख्या राज्यकर्त्यांच्या काळात त्यांनी सध्याच्या कर्नाटकातील काही भागांपर्यंत आपले नियंत्रण वाढवले.
या काळातील शिलालेख हे दक्षिण भारतीय प्रशासन, जमीन-महसूल आणि मंदिर इतिहासाच्या पुनर्रचनेसाठी महत्त्वाचे प्राथमिक स्रोत आहेत.
कर्नाटक पुरातत्व, वस्तुसंग्रहालय आणि वारसा विभाग (Department of Archaeology, Museums and Heritage) राज्याच्या वारसा कायद्यांतर्गत अशा शिलालेखांचे दस्तावेजीकरण आणि संरक्षण करण्याची जबाबदारी सांभाळतो.
स्रोत: Deccan Herald · Topper IAS editorial
महत्त्वाची तथ्ये
Remember these
- चोल राजवंशाने इसवी सन 9व्या ते 13व्या शतकादरम्यान दक्षिण भारताच्या मोठ्या भागावर राज्य केले
- राजराज पहिला आणि राजेंद्र पहिला या राज्यकर्त्यांनी चोल सत्तेचा विस्तार सध्याच्या कर्नाटकातील काही भागांपर्यंत केला
- सुमारे 1,000 वर्षे जुना हा शिलालेख बंगळुरूजवळील एका सरकारी शाळेजवळ असंरक्षित स्थितीत सापडला
- कर्नाटक पुरातत्व, वस्तुसंग्रहालय आणि वारसा विभाग राज्याच्या वारसा कायद्यांतर्गत अशा शिलालेखांचे दस्तावेजीकरण व संरक्षण करतो
- शिलालेख हे दक्षिण भारतीय प्रशासन, जमीन-महसूल आणि मंदिर इतिहासाचे महत्त्वाचे प्राथमिक स्रोत आहेत
पूर्व · मुख्य
How the exam will ask it
पूर्व
- चोल राजवंशाने इसवी सन 9व्या ते 13व्या शतकादरम्यान दक्षिण भारताच्या मोठ्या भागावर राज्य केले.
- राजराज पहिला आणि राजेंद्र पहिला यांनी चोल सत्तेचा विस्तार सध्याच्या कर्नाटकातील काही भागांपर्यंत केला.
- चोलकालीन शिलालेख हे दक्षिण भारतीय प्रशासन आणि मंदिर इतिहासाचे प्राथमिक स्रोत आहेत.
- कर्नाटक पुरातत्व, वस्तुसंग्रहालय आणि वारसा विभाग राज्याच्या वारसा कायद्यांतर्गत अशा शिलालेखांच्या संरक्षणाची जबाबदारी सांभाळतो.
मुख्य
GS Paper 1 / कला व संस्कृती: बंगळुरूजवळ असंरक्षित सापडलेला चोलकालीन शिलालेख हे दाखवतो की पुरातत्व, वस्तुसंग्रहालय आणि वारसा विभागासाठी असलेल्या राज्य वारसा कायद्यांच्या अनिवार्यतेनंतरही कर्नाटकच्या पुरालेखीय दस्तावेजीकरणात त्रुटी आहेत. यामुळे दक्षिण भारतीय प्रशासन आणि मंदिर इतिहासाच्या पुनर्रचनेसाठी आवश्यक प्राथमिक स्रोत नष्ट होण्याचा धोका निर्माण होतो. यावर उपाय म्हणजे गावपातळीवर पद्धतशीर शिलालेख सर्वेक्षण, समाज/शाळा-स्तरीय तक्रार-नोंदणी यंत्रणा, आणि पुरालेखीय नोंदींचे डिजिटायझेशन.
PYQ connection
A question UPSC has already asked on this
Consider the following statements.
- He was among the greatest rulers of South India.
- He defeated the Pala rulers and built Gangaikonda Cholapuram.
- He conquered Sri Lanka completely. The statements above refer to which ruler?
- Rajaraja Chola
- Rajendra Chola
- Krishnadevaraya
- Krishna I
उत्तर पहा
उत्तर: B
Why this matters: today's issue is directly connected to a concept UPSC has already tested. Read the story with this question in mind.
Practise this PYQ →Quick recall
Answer before you reveal
जगातील सर्वात लहान जंगली डुक्कर आणि बंदिस्त प्रजनन-मुक्ती कार्यक्रमाचा विषय असलेला पिग्मी हॉग कोणत्या राज्यातील गवताळ प्रदेशांचा मूळ रहिवासी आहे?
- आसाम
- पश्चिम बंगाल
- ओडिशा
- उत्तराखंड
उत्तर पहा
उत्तर: A — पिग्मी हॉग केवळ आसाममधील काही मोजक्या गवताळ प्रदेशांतच टिकून असून, तेथे दीर्घकाळ चालणाऱ्या बंदिस्त प्रजनन व मुक्ती कार्यक्रमाचा तो केंद्रबिंदू आहे.
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ