← 15 September 2026's Current Affairs · Economy GS-3 Prelims ★★★★☆ Mains ★★★★★
किरकोळ आणि घाऊक महागाई परस्परविरोधी दिशेने
बातमीत का?
एक महागाई आकडा 9.92% वर पोहोचला, तर दुसरा फक्त 4.82% — पण RBI फक्त एकाच आकड्यावर लक्ष ठेवते
ऑगस्टमध्ये किरकोळ महागाई (CPI) 4.82% वर, तर घाऊक महागाई (WPI) 9.92% वर पोहोचली; या दोन्ही वेगवेगळ्या सरकारी संस्थांकडून संकलित केल्या जातात.
Why it matters: asked in UPSC 2020; GS-3 core
What you need to know
2 मिनिटे
भारताची किरकोळ महागाई, जी ग्राहक किंमत निर्देशांकाद्वारे (Consumer Price Index - CPI) मोजली जाते, ऑगस्टमध्ये 4.82% पर्यंत वाढली, तर घाऊक किंमत निर्देशांकाद्वारे (Wholesale Price Index - WPI) मोजली जाणारी घाऊक महागाई अन्न, इंधन आणि उत्पादित वस्तूंच्या वाढत्या किमतींमुळे झपाट्याने वाढून 9.92% वर पोहोचली.
CPI हा राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाकडून (National Statistical Office - NSO) संकलित केला जातो आणि भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) आपल्या लवचिक महागाई-लक्ष्यीकरण चौकटीअंतर्गत (flexible inflation-targeting framework) याच निर्देशांकाला लक्ष्य मानते.
WPI हा उद्योग व अंतर्गत व्यापार प्रोत्साहन विभागाच्या (Department for Promotion of Industry and Internal Trade - DPIIT) आर्थिक सल्लागार कार्यालयाकडून (Office of the Economic Adviser) स्वतंत्रपणे संकलित केला जातो.
स्रोत: The Hindu · Topper IAS editorial
महत्त्वाची तथ्ये
Remember these
- ऑगस्टमध्ये किरकोळ महागाई (CPI) 4.82% पर्यंत वाढली
- ऑगस्टमध्ये घाऊक महागाई (WPI) 9.92% पर्यंत वाढली
- CPI राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाकडून (NSO) संकलित केला जातो
- RBI आपल्या लवचिक महागाई-लक्ष्यीकरण चौकटीअंतर्गत CPI ला लक्ष्य मानते
- WPI DPIIT च्या आर्थिक सल्लागार कार्यालयाकडून संकलित केला जातो
पूर्व · मुख्य
How the exam will ask it
पूर्व
- ग्राहक किंमत निर्देशांक (CPI) राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाकडून संकलित केला जातो.
- भारतीय रिझर्व्ह बँक आपल्या लवचिक महागाई-लक्ष्यीकरण चौकटीअंतर्गत CPI महागाईला लक्ष्य मानते.
- घाऊक किंमत निर्देशांक (WPI) उद्योग व अंतर्गत व्यापार प्रोत्साहन विभागाअंतर्गत असलेल्या आर्थिक सल्लागार कार्यालयाकडून संकलित केला जातो.
- ऑगस्टमध्ये अन्न, इंधन आणि उत्पादित वस्तूंच्या किमतींमुळे WPI (9.92%) हा CPI (4.82%) पेक्षा झपाट्याने वाढला.
मुख्य
GS पेपर 3 - CPI-WPI मधील ही तफावत दर्शवते की लवचिक महागाई-लक्ष्यीकरण चौकटीअंतर्गत CPI शी जोडलेले भारताचे चलनविषयक धोरण, वाढत्या WPI द्वारे सूचित होणाऱ्या उत्पादक-स्तरावरील किंमत दबावांना पूर्णपणे टिपू शकत नसेल. ग्राहकाभिमुख आणि घाऊक किमतींमधील ही तफावत निर्यातदार, उत्पादक आणि भविष्यातील किरकोळ किंमत हस्तांतरणावर (retail price pass-through) परिणाम करते, ज्यामुळे भारताचे खरे महागाई चित्र समजून घेण्यासाठी NSO आणि DPIIT च्या आर्थिक सल्लागार कार्यालयामध्ये अधिक घनिष्ठ समन्वयाची गरज अधोरेखित होते.
PYQ connection
A question UPSC has already asked on this
Consider the following statements
- The weightage of food in Consumer Price Index (CPI) is higher than that in Wholesale Price Index (WPI).
- The WPI does not capture changes in the prices of services, which CPI does.
- Reserve Bank of India has now adopted WPI as its key measure of inflation and to decide on changing the key policy rates.
Which of the statements given above is/are correct?
- 1 and 2 only
- 2 only
- 3 only
- 1, 2 and 3
उत्तर पहा
उत्तर: A
Why this matters: today's issue is directly connected to a concept UPSC has already tested. Read the story with this question in mind.
Practise this PYQ →Quick recall
Answer before you reveal
भारतातील महागाई मोजमापासंदर्भात, खालील विधाने विचारात घ्या:
- ग्राहक किंमत निर्देशांक (Consumer Price Index - CPI) राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाकडून (National Statistical Office) जाहीर केला जातो.
- घाऊक किंमत निर्देशांक (Wholesale Price Index - WPI) उद्योग व अंतर्गत व्यापार प्रोत्साहन विभागाच्या (Department for Promotion of Industry and Internal Trade) आर्थिक सल्लागार कार्यालयाकडून (Office of the Economic Adviser) जाहीर केला जातो. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
- केवळ १
- केवळ २
- १ आणि २ दोन्ही
- ना १ ना २
उत्तर पहा
उत्तर: C — ग्राहक किंमत निर्देशांक (CPI) राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाकडून (National Statistical Office) जाहीर केला जातो, तर घाऊक किंमत निर्देशांक (WPI) उद्योग व अंतर्गत व्यापार प्रोत्साहन विभागाच्या आर्थिक सल्लागार कार्यालयाकडून जाहीर केला जातो; दोन्ही विधाने बरोबर आहेत.
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ