← 16 September 2026's Current Affairs · Economy GS-3 Prelims ★★★★☆ Mains ★★★★★
સરકારે ઉચ્ચ-મૂલ્યની UPI ચુકવણીઓ પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ લાગુ કર્યો
સમાચારમાં કેમ?
UPI કોણ ચલાવે છે? સરકાર નહીં — નવા 0.4% MDR પાછળનો NPCI એંગલ
સરકારે રૂ. 2,000થી વધુની UPI મર્ચન્ટ ચુકવણીઓ પર 0.4% મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) જાહેર કર્યો છે, જ્યારે વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ વ્યવહારો મફત રહેશે.
Why it matters: asked in UPSC 2017; GS-3 core
What you need to know
2 મિનિટ
સરકારે મર્ચન્ટ્સને કરવામાં આવતી રૂ.
2,000થી વધુની UPI ચુકવણીઓ પર 0.4%નો મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (Merchant Discount Rate, MDR) જાહેર કર્યો છે, જ્યારે વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ વ્યવહારો અને નાની રકમની મર્ચન્ટ ચુકવણીઓને શુલ્કમુક્ત રાખવામાં આવી છે.
યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (Unified Payments Interface, UPI)નું સંચાલન નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (National Payments Corporation of India, NPCI) દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (Reserve Bank of India, RBI)ના માર્ગદર્શન હેઠળ સ્થપાયેલી બિન-નફાકારક સંસ્થા છે.
નાણાં મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે આ શુલ્ક જથ્થાની દૃષ્ટિએ મર્ચન્ટ વ્યવહારોના માત્ર એક નાના હિસ્સા પર જ લાગુ થશે.
સ્રોત: The Hindu · Topper IAS editorial
મુખ્ય તથ્યો
Remember these
- રૂ. 2,000થી વધુની UPI મર્ચન્ટ ચુકવણીઓ પર 0.4%નો MDR જાહેર કરાયો
- વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ UPI વ્યવહારો શુલ્કમુક્ત રહેશે
- UPIનું સંચાલન NPCI (નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા) દ્વારા થાય છે
- NPCI એ RBIના માર્ગદર્શન હેઠળ સ્થપાયેલી બિન-નફાકારક સંસ્થા છે
- નાણાં મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ, આ શુલ્ક જથ્થાની દૃષ્ટિએ મર્ચન્ટ વ્યવહારોના માત્ર એક નાના હિસ્સા પર જ લાગુ થાય છે
પ્રિલિમ્સ · મેઇન્સ
How the exam will ask it
પ્રિલિમ્સ
- 0.4%નો મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ ફક્ત મર્ચન્ટ્સને કરવામાં આવતી રૂ. 2,000થી વધુની UPI ચુકવણીઓ પર જ લાગુ થાય છે.
- વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ UPI ટ્રાન્સફર રકમને ધ્યાનમાં લીધા વિના મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટમાંથી મુક્ત છે.
- UPIનું સંચાલન કરતું NPCI, RBIના માર્ગદર્શન હેઠળ કાર્યરત એક બિન-નફાકારક સંસ્થા છે.
મેઇન્સ
GS પેપર 3 - ભારતીય અર્થતંત્ર/ડિજિટલ ચુકવણીઓ: 2020થી અમલમાં રહેલા UPIના શૂન્ય-MDR મોડેલે બેંકો અને NPCI માટે ટકાઉપણા સંબંધી ચિંતાઓ ઊભી કરી હતી, તેથી રૂ. 2,000થી વધુની ઉચ્ચ-મૂલ્યની મર્ચન્ટ ચુકવણીઓ પર સરકારનો લક્ષિત 0.4% MDR નાણાકીય સમાવેશન (નાની રકમ અને P2P ટ્રાન્સફરને મફત રાખવા) અને વ્યાવસાયિક રીતે સક્ષમ ચુકવણી ઇકોસિસ્ટમની જરૂરિયાત વચ્ચે સંતુલન સાધે છે. આગળનો માર્ગ મર્ચન્ટ ઓનબોર્ડિંગ અને ડિજિટલ અપનાવણ પરની અસર પર નજર રાખવામાં તેમજ ખર્ચનો બોજ નાના મર્ચન્ટ્સ કે ગ્રાહકો પર ન ઠલવાય તેની ખાતરી કરવામાં રહેલો છે.
PYQ connection
A question UPSC has already asked on this
Consider the following statements:
- National Payments Corporation of India (NPCI) helps in promoting the financial inclusion in the country.
- NPCI has launched RuPay, a card payment scheme.
Which of the statements given above is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
જવાબ જુઓ
જવાબ: C
Why this matters: today's issue is directly connected to a concept UPSC has already tested. Read the story with this question in mind.
Practise this PYQ →Quick recall
Answer before you reveal
તાજેતરમાં UPI વ્યવહારો પર દાખલ કરવામાં આવેલા મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (Merchant Discount Rate - MDR)ના સંદર્ભમાં, નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
- 0.4% MDR રૂ. 2,000થી વધુની વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ (person-to-person) UPI વ્યવહારો પર લાગુ પડે છે.
- યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (Unified Payments Interface) નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (National Payments Corporation of India) દ્વારા સંચાલિત છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચા છે?
- ફક્ત 1
- ફક્ત 2
- 1 અને 2 બંને
- ન તો 1 કે ન તો 2
જવાબ જુઓ
જવાબ: B — 0.4% MDR ફક્ત રૂ. 2,000થી વધુના મર્ચન્ટ વ્યવહારો પર જ લાગુ પડે છે; વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ ટ્રાન્સફર મફત રહે છે, જેથી વિધાન 1 ખોટું છે. UPI નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) દ્વારા સંચાલિત છે, જેથી વિધાન 2 સાચું છે.
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ