← 16 September 2026's Current Affairs · Environment GS-1 Prelims ★★★★☆ Mains ★★☆☆☆
કિશાઉ મલ્ટીપર્પઝ પ્રોજેક્ટ વર્ષોના વિલંબ પછી આગળ વધ્યો
સમાચારમાં કેમ?
છ રાજ્યો, એક ડેમ: રિવર વેલી પ્રોજેક્ટ્સના દરેક પ્રશ્ન માટે જરૂરી કિશાઉ પ્રોજેક્ટના આંકડા
ટોંસ નદી પરનો લાંબા સમયથી વિલંબિત કિશાઉ મલ્ટીપર્પઝ પ્રોજેક્ટ (Kishau Multipurpose Project) આગળ વધ્યો છે, જેનાથી ઉત્તરાખંડ અને દિલ્હી સહિત છ રાજ્યોને લાભ મળવાનું આયોજન છે.
Why it matters: factual, Prelims-type
What you need to know
2 મિનિટ
ટોંસ નદી (Tons river) પર ઉત્તરાખંડ-હિમાચલ પ્રદેશ સરહદ પર પ્રસ્તાવિત ડેમ, લાંબા સમયથી વિલંબિત કિશાઉ મલ્ટીપર્પઝ પ્રોજેક્ટ (Kishau Multipurpose Project), એક નવા આંતર-રાજ્ય કરાર (inter-state agreement) સાથે આગળ વધ્યો છે.
આ પ્રોજેક્ટ છ રાજ્યો — ઉત્તરાખંડ, હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા, રાજસ્થાન અને દિલ્હીના રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્ર (NCT of Delhi)ને સિંચાઈ, પીવાનું પાણી અને જળવિદ્યુત (hydropower) લાભ આપવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે.
આ પ્રકારના મલ્ટીપર્પઝ રિવર વેલી પ્રોજેક્ટ્સ (river valley projects) સામાન્ય રીતે લાભાર્થી રાજ્યો અને કેન્દ્ર વચ્ચેની ખર્ચ-વહેંચણી (cost-sharing) વ્યવસ્થા દ્વારા ભંડોળ પ્રાપ્ત કરવામાં આવે છે અને સંકલિત કરવામાં આવે છે.
સ્રોત: Indian Express · Topper IAS editorial
મુખ્ય તથ્યો
Remember these
- કિશાઉ મલ્ટીપર્પઝ પ્રોજેક્ટ ટોંસ નદી પર, ઉત્તરાખંડ-હિમાચલ પ્રદેશ સરહદ પર પ્રસ્તાવિત ડેમ છે.
- વર્ષોના વિલંબ પછી એક નવા આંતર-રાજ્ય કરાર દ્વારા આ પ્રોજેક્ટ આગળ વધ્યો છે.
- છ રાજ્યોને સિંચાઈ, પીવાનું પાણી અને જળવિદ્યુત લાભ આપવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે.
- લાભાર્થી રાજ્યો: ઉત્તરાખંડ, હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા, રાજસ્થાન અને દિલ્હીનું NCT.
- મલ્ટીપર્પઝ રિવર વેલી પ્રોજેક્ટ્સને સામાન્ય રીતે લાભાર્થી રાજ્યો અને કેન્દ્ર સરકાર વચ્ચેની ખર્ચ-વહેંચણી વ્યવસ્થા દ્વારા ભંડોળ મળે છે.
પ્રિલિમ્સ · મેઇન્સ
How the exam will ask it
પ્રિલિમ્સ
- કિશાઉ મલ્ટીપર્પઝ પ્રોજેક્ટ ટોંસ નદી પર, ઉત્તરાખંડ-હિમાચલ પ્રદેશ સરહદ પર સ્થિત છે.
- દિલ્હીના NCT સહિત છ રાજ્યોને સિંચાઈ, પીવાનું પાણી અને જળવિદ્યુત લાભ આપવાનો તેનો હેતુ છે.
- મલ્ટીપર્પઝ રિવર વેલી પ્રોજેક્ટ્સને સામાન્ય રીતે લાભાર્થી રાજ્યો અને કેન્દ્ર સરકાર વચ્ચેની ખર્ચ-વહેંચણી વ્યવસ્થા દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે.
મેઇન્સ
GS પેપર 1 (ભૂગોળ/રિવર વેલી પ્રોજેક્ટ્સ) અને GS પેપર 3 (જળ સંસાધનો): અહીં મુદ્દો એ છે કે રિપેરિયન રાજ્યો (riparian States) વચ્ચે ખર્ચ-વહેંચણી અંગે સહમતિ સાધવામાં મુશ્કેલીના કારણે આંતર-રાજ્ય રિવર વેલી પ્રોજેક્ટ્સમાં ક્રોનિક વિલંબ થાય છે. કિશાઉ પર થયેલો નવો આંતર-રાજ્ય કરાર પ્રગતિનો સંકેત આપે છે, પરંતુ તેની અસરોમાં છ રાજ્યો માટે લાંબા સમયથી પડતર સિંચાઈ, પીવાના પાણી અને જળવિદ્યુત લાભોનો સમાવેશ થાય છે. આગળનો માર્ગ મજબૂત સંસ્થાકીય તંત્ર, જેમ કે નદી બેસિન સત્તામંડળો (river basin authorities), સ્થાપવામાં રહેલો છે, જેથી આવા પ્રોજેક્ટ્સ પર આંતર-રાજ્ય સહમતિ ઝડપી બની શકે.
Quick recall
Answer before you reveal
ટોંસ નદી પર પ્રસ્તાવિત, લાંબા સમયથી વિલંબિત કિશાઉ બહુહેતુક પરિયોજના (Kishau Multipurpose Project) સિંચાઈ, પીવાનું પાણી અને વીજળીના લાભો કયા રાજ્યોના સમૂહને આપવા માટે રચાયેલ છે?
- કર્ણાટક અને તમિલનાડુ
- ફક્ત દિલ્હીનો રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્ર
- ઉત્તરાખંડ, હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા, રાજસ્થાન અને દિલ્હી સહિત છ રાજ્યો
- ફક્ત ઉત્તરાખંડ અને હિમાચલ પ્રદેશ
જવાબ જુઓ
જવાબ: C — ટોંસ નદી પરની કિશાઉ બહુહેતુક પરિયોજના સિંચાઈ, પીવાનું પાણી અને જળવિદ્યુત મારફતે છ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો — ઉત્તરાખંડ, હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા, રાજસ્થાન અને દિલ્હીના રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્રને લાભ આપવા માટે રચાયેલ છે.
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ