← 15 September 2026's Current Affairs · Economy GS-3 Prelims ★★★★★ Mains ★★★★★
સરકારે નાની રકમની UPI ચુકવણી પર બેંક શુલ્ક પર પ્રતિબંધ મૂક્યો
સમાચારમાં કેમ?
₹2,000 સુધીની UPI ચુકવણી મફત જ રહેશે: NPCI-RBI માળખું જે GS3 માં પુછાય છે
સરકારે બેંકોને ₹2,000 સુધીના UPI વ્યવહારો પર શુલ્ક વસૂલવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે, જેથી નાની રકમની ડિજિટલ ચુકવણી મફત રહે.
Why it matters: asked in UPSC 2017; GS-3 core; factual, Prelims-type
What you need to know
2 મિનિટ
સરકારે નિર્દેશ આપ્યો છે કે ₹2,000 સુધીના UPI વ્યવહારો પર કોઈ શુલ્ક વસૂલવામાં ન આવે, જેનો ઉદ્દેશ્ય વપરાશકર્તાઓ માટે નાની રકમની ડિજિટલ ચુકવણી મફત રાખવાનો છે.
યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (Unified Payments Interface, UPI) નું સંચાલન નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (National Payments Corporation of India, NPCI) દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (Reserve Bank of India) અને ઇન્ડિયન બેંક્સ એસોસિએશન (Indian Banks' Association) ના માર્ગદર્શન હેઠળ સ્થાપાયેલ એક બિન-નફાકારક છત્ર સંસ્થા છે.
તાજેતરના વર્ષોમાં UPI ભારતમાં ડિજિટલ રિટેલ ચુકવણીનું પ્રભુત્વ ધરાવતું માધ્યમ બની ગયું છે.
સ્રોત: Deccan Herald · Topper IAS editorial
મુખ્ય તથ્યો
Remember these
- સરકારે બેંકોને ₹2,000 સુધીના UPI વ્યવહારો પર શુલ્ક વસૂલવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે
- UPI (યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ) નું સંચાલન NPCI દ્વારા થાય છે
- NPCI એટલે નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા, એક બિન-નફાકારક છત્ર સંસ્થા
- NPCI ની સ્થાપના RBI અને ઇન્ડિયન બેંક્સ એસોસિએશનના માર્ગદર્શન હેઠળ થઈ હતી
- UPI હવે ભારતમાં ડિજિટલ રિટેલ ચુકવણીનું પ્રભુત્વ ધરાવતું માધ્યમ છે
પ્રિલિમ્સ · મેઇન્સ
How the exam will ask it
પ્રિલિમ્સ
- નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) નું સંચાલન કરે છે.
- NPCI ની સ્થાપના ભારતીય રિઝર્વ બેંક અને ઇન્ડિયન બેંક્સ એસોસિએશનના માર્ગદર્શન હેઠળ થઈ હતી.
- સરકારે નિર્દેશ આપ્યો છે કે ₹2,000 સુધીના UPI વ્યવહારો પર કોઈ શુલ્ક વસૂલવામાં ન આવે.
મેઇન્સ
GS Paper 3 - ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા: નાની ડિજિટલ ચુકવણી પર વ્યવહાર શુલ્ક નાણાકીય સમાવેશન અને રોકડમાંથી ડિજિટલ તરફના સ્થળાંતરને નિરુત્સાહિત કરી શકે છે, તેથી ₹2,000 સુધીના UPI વ્યવહારો પર સરકારના શૂન્ય-શુલ્કના આદેશથી વપરાશકર્તાઓ માટે નાની રકમની ડિજિટલ ચુકવણી મફત રહે છે. આનાથી આ પુનરાવર્તિત પ્રશ્ન ઉભો થાય છે કે MDR વિના બેંકો અને ચુકવણી સેવા પ્રદાતાઓ ખર્ચ કેવી રીતે વસૂલ કરે, જે UPI ની શૂન્ય-MDR વ્યવસ્થાને ટકાઉ રાખવા માટે એક ટકાઉ પ્રોત્સાહન તંત્રની જરૂરિયાત તરફ ઈશારો કરે છે.
PYQ connection
A question UPSC has already asked on this
Consider the following statements:
- National Payments Corporation of India (NPCI) helps in promoting the financial inclusion in the country.
- NPCI has launched RuPay, a card payment scheme.
Which of the statements given above is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
જવાબ જુઓ
જવાબ: C
Why this matters: today's issue is directly connected to a concept UPSC has already tested. Read the story with this question in mind.
Practise this PYQ →Quick recall
Answer before you reveal
UPI ચુકવણીઓ પર રૂ. 2,000 સુધીના શુલ્ક માફ કરવાના તાજેતરના નિર્ણય કયા સંગઠન દ્વારા સંચાલિત ચુકવણી પ્રણાલી સાથે સંબંધિત છે?
- ભારતીય રિઝર્વ બેંક (Reserve Bank of India)
- ભારતીય પ્રતિભૂતિ અને વિનિમય બોર્ડ (Securities and Exchange Board of India)
- ભારતીય રાષ્ટ્રીય ચુકવણી નિગમ (National Payments Corporation of India)
- ભારતીય વીમા નિયમનકારી અને વિકાસ સત્તામંડળ (Insurance Regulatory and Development Authority of India)
જવાબ જુઓ
જવાબ: C — યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) નું સંચાલન ભારતીય રાષ્ટ્રીય ચુકવણી નિગમ (NPCI) દ્વારા થાય છે, જે RBI અને ભારતીય બેંક્સ એસોસિએશનના માર્ગદર્શન હેઠળ સ્થાપિત એક નફા-રહિત સંસ્થા છે.
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ