← 17 September 2026's Current Affairs · Economy GS-3 Prelims ★★★★★ Mains ★★★★★
ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੇ ਮੁੱਖ ਵਿਆਜ ਦਰ ਵਧਾਈ
ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ?
ਫੈੱਡ ਨੇ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਟਰੰਪ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ — ਇਹੀ ਉਹ ਕੜੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ GS3 ਰੁਪਏ ਵਾਲੇ ਜਵਾਬ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ
ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ (US Federal Reserve) ਨੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਵਿਆਜ ਦਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
Why it matters: asked in UPSC 2022; GS-3 core; factual, Prelims-type
What you need to know
2 ਮਿੰਟ
ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ (President Trump) ਦੇ ਵਿਆਜ ਦਰ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਿਆਰੀ ਵਿਆਜ ਦਰ (benchmark interest rate) ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ 'ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ' ਮੰਨਿਆ।
ਵਧੀ ਹੋਈ ਅਮਰੀਕੀ ਦਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਪੂੰਜੀ (foreign portfolio capital) ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਪਤੀਆਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (Reserve Bank of India) ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ ਦੇ ਰੁਖ਼ 'ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦਰ ਸਬੰਧੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂੰਜੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਅਸਰ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਯਾਤਕ ਅਤੇ ਆਯਾਤਕ ਡਾਲਰ-ਰੁਪਏ ਦੀ ਦਰ 'ਤੇ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਿਰਯਾਤ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਆਯਾਤ ਲਾਗਤ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਰੋਤ: Indian Express · Topper IAS editorial
ਮੁੱਖ ਤੱਥ
Remember these
- ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੇ 'ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ' ਮੰਨੀ ਗਈ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਿਆਰੀ ਵਿਆਜ ਦਰ ਵਧਾਈ
- ਦਰ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਫੈੱਡ 'ਤੇ ਦਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਸੀ
- ਵਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਦਰਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਪਤੀਆਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ
- RBI ਫੈੱਡ ਦੀਆਂ ਦਰ ਸਬੰਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ ਦੇ ਰੁਖ਼ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ
- ਡਾਲਰ-ਰੁਪਏ ਦੀ ਹਲਚਲ ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਯਾਤ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਆਯਾਤ ਲਾਗਤ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਪ੍ਰੀਲਿਮਜ਼ · ਮੇਨਜ਼
How the exam will ask it
ਪ੍ਰੀਲਿਮਜ਼
- ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਹੈ
- ਅਮਰੀਕੀ ਫੈੱਡ ਦੀ ਮਿਆਰੀ ਦਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਉੱਭਰਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਖਿੱਚ ਸਕਦਾ ਹੈ
- ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਡਾਲਰ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਯਾਤ ਲਾਗਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ
ਮੇਨਜ਼
GS ਪੇਪਰ 3 - ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ: ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀ ਵਿਆਜ ਦਰ ਵਧਾਉਣ ਨਾਲ ਪੂੰਜੀ ਬਾਹਰ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁੱਲ ਘਟ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ RBI ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਕਾਬੂ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਸਥਿਰਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ ਦੇ ਰੁਖ਼ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਦਾ ਰਾਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੈ।
PYQ connection
A question UPSC has already asked on this
With reference to the Indian economy, consider the following statements:
- If the inflation is too high Reserve Bank of India (RBI) is likely to buy government securities.
- If the rupee is rapidly depreciating RBI is likely to sell dollars in the market.
- If interest rates in the USA or European Union were to fall that is likely to induce RBI to buy dollars.
Which of the statements given above are correct?
- 1 and 2 only
- 2 and 3 only
- 1 and 3 only
- 1, 2 and 3
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਜਵਾਬ: B
Why this matters: today's issue is directly connected to a concept UPSC has already tested. Read the story with this question in mind.
Practise this PYQ →Quick recall
Answer before you reveal
ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਚੀਨ ਸੀਮਾ ਕਮਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਰਾਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਿਸ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ?
- ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ
- ਲੱਦਾਖ
- ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਦੋਵੇਂ
- ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਜਵਾਬ: C — ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਜੜ੍ਹ 1963 ਦੇ ਚੀਨ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੀਮਾ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਸ਼ਕਸਗਾਮ ਘਾਟੀ ਚੀਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ।
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ