← 17 September 2026's Current Affairs · Defence GS-3 Prelims ★★★★☆ Mains ★★★★☆
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗੀ ਬੇੜੇ ਨਾਲ ਟੱਕਰ
ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ?
ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ੀ ਟੱਕਰ, ਇੱਕ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ਦੂਤ: 1991 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਮਝੌਤੇ ਬਾਰੇ GS3 ਸਵਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ
ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਲ ਸੈਨਾ (Pakistan Navy) ਦੇ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗੀ ਬੇੜੇ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੂਟਨੀਤਕ ਵਿਰੋਧ ਦਰਜ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਈਆਂ।
Why it matters: GS-3 core; factual, Prelims-type
What you need to know
2 ਮਿੰਟ
ਅਰਬ ਸਾਗਰ (Arabian Sea) ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗੀ ਬੇੜੇ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਦੂਤ (envoy) ਨੂੰ ਸੱਦੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ।
ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ 2010 ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਝੜਪਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਓਵਰ-ਫਲਾਈਟਸ (over-flights) ਰੋਕਣ ਸਬੰਧੀ 1991 ਦੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸਮਝੌਤੇ (bilateral agreement) 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਮਿਲਟਰੀ ਓਪਰੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲਾਂ (DGMO) ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਹੌਟਲਾਈਨ (hotline) ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਦੋਵੇਂ ਜਲ ਸੈਨਾਵਾਂ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ, ਜੋ ਵਪਾਰਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਅਤੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਗਸ਼ਤ (patrols) ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਅਸਤ ਗਲਿਆਰਾ (corridor) ਹੈ।
ਸਰੋਤ: The Hindu · Topper IAS editorial
ਮੁੱਖ ਤੱਥ
Remember these
- ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗੀ ਬੇੜੇ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਹੋਈ
- ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਦੂਤ ਨੂੰ ਸੱਦੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ
- ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ 2010 ਅਤੇ 2011 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਝੜਪਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਕੀਤੀਆਂ
- ਇਸ ਨੇ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਓਵਰ-ਫਲਾਈਟਸ ਰੋਕਣ ਸਬੰਧੀ 1991 ਦੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ
- ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ DGMO ਹੌਟਲਾਈਨ ਵਰਤਦੇ ਹਨ
ਪ੍ਰੀਲਿਮਜ਼ · ਮੇਨਜ਼
How the exam will ask it
ਪ੍ਰੀਲਿਮਜ਼
- 1991 ਦਾ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਮਝੌਤਾ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਓਵਰ-ਫਲਾਈਟਸ ਅਤੇ ਲੈਂਡਿੰਗ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।
- ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮਿਲਟਰੀ ਓਪਰੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲਾਂ (DGMOs) ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਹੌਟਲਾਈਨ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
- ਕੂਟਨੀਤਕ ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਵਿਰੋਧ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਸੱਦਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਪਾਰਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਅਤੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਗਸ਼ਤ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਗਲਿਆਰਾ ਹੈ।
ਮੇਨਜ਼
GS ਪੇਪਰ 3 (ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ/ਰੱਖਿਆ) ਅਤੇ GS ਪੇਪਰ 2 (ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧ) ਤਹਿਤ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਘਟਨਾਵਾਂ 1991 ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਅਤੇ DGMO ਹੌਟਲਾਈਨ ਵਰਗੇ ਮੌਜੂਦਾ ਭਰੋਸਾ-ਨਿਰਮਾਣ ਉਪਾਵਾਂ (confidence-building measures) ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 2010-11 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਦੁਹਰਾਓ ਦੋਹਾਂ ਜਲ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਮੀਆਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਦਾ ਰਾਹ ਸਮਰਪਿਤ ਜਲ ਸੈਨਾ ਹੌਟਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਦੁਵੱਲੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਟਕਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।
Quick recall
Answer before you reveal
ਕਿਹੜੀ ਸੰਸਥਾ ਨੇ 'ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ' ਮਹਿੰਗਾਈ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਿਆਰੀ ਵਿਆਜ ਦਰ ਵਧਾਈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ?
- ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੈਂਟਰਲ ਬੈਂਕ
- ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ
- ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ
- ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਜਵਾਬ: B — ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਹੈ, ਨੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਦਰ ਵਧਾਈ; ਵਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਦਰਾਂ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਉੱਭਰਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਖਿੱਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ