← 15 September 2026's Current Affairs · Polity GS-2 Prelims ★★★★☆ Mains ★★★★★
ਹਿੰਦੀ ਦਿਵਸ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (Constituent Assembly) ਦੇ 1949 ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ?
ਸੰਵਿਧਾਨ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ: ਧਾਰਾ 343 (Article 343) ਦੀ ਉਹ ਲਾਈਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਪ੍ਰੀਲਿਮਸ ਉਮੀਦਵਾਰ ਗ਼ਲਤ ਸਮਝਦਾ ਹੈ
ਹਿੰਦੀ ਦਿਵਸ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ 1949 ਦੇ ਉਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਾਰਾ 343 (Article 343) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਸੰਘ (Union) ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
Why it matters: GS-2 core; factual, Prelims-type
What you need to know
2 ਮਿੰਟ
ਹਿੰਦੀ ਦਿਵਸ ਹਰ ਸਾਲ 14 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਹ ਦਿਨ ਹੈ ਜਦੋਂ 1949 ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (Constituent Assembly) ਨੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਸੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ।
ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 343 (Article 343) ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਮਿਥਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸੰਵਿਧਾਨ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਸਰੋਤ: Indian Express · Topper IAS editorial
ਮੁੱਖ ਤੱਥ
Remember these
- ਹਿੰਦੀ ਦਿਵਸ ਹਰ ਸਾਲ 14 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਇਹ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ 1949 ਵਿੱਚ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਸੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 343 (Article 343) ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਸੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਮਿਥਦੀ ਹੈ।
- ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਸੰਵਿਧਾਨ ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ' ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਪ੍ਰੀਲਿਮਜ਼ · ਮੇਨਜ਼
How the exam will ask it
ਪ੍ਰੀਲਿਮਜ਼
- ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 343 (Article 343) ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਸੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਮਿਥਦੀ ਹੈ।
- ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (Constituent Assembly) ਨੇ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ 14 ਸਤੰਬਰ 1949 ਨੂੰ ਅਪਣਾਈ ਸੀ।
- ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਘ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਸੰਵਿਧਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ' ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਮੇਨਜ਼
GS ਪੇਪਰ 2 - ਰਾਜਨੀਤੀ (Polity): 'ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ' ਅਤੇ 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ' ਦੀ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਰਲਗੱਡ ਧਾਰਾ 343 (Article 343) ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਪਾਠ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਹੀਂ ਐਲਾਨਦੀ। ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ, ਅੱਠਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ (Eighth Schedule) ਅਤੇ ਧਾਰਾ 351 (Article 351) ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਕੇਂਦਰ-ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਤੇ ਸੰਘੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਤਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
Quick recall
Answer before you reveal
ਕਿਹੜੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਧਾਰਾ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਸੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਐਲਾਨਦੀ ਹੈ?
- ਧਾਰਾ 350
- ਧਾਰਾ 343
- ਧਾਰਾ 351
- ਧਾਰਾ 344
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਜਵਾਬ: B — ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 343 ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਸੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਐਲਾਨਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮਕਸਦਾਂ ਲਈ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ