← 16 September 2026's Current Affairs · Environment GS-1 Prelims ★★★★☆ Mains ★★☆☆☆
ବର୍ଷ ବର୍ଷ ବିଳମ୍ବ ପରେ କିଶାଉ ବହୁଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା
ଖବରରେ କାହିଁକି?
ଛଅଟି ରାଜ୍ୟ, ଏକ ବନ୍ଧ: ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା ପ୍ରକଳ୍ପ (River Valley Projects) ସମ୍ପର୍କୀୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ କିଶାଉ ପ୍ରକଳ୍ପର ସଂଖ୍ୟା ଆବଶ୍ୟକ
ଟୋନ୍ସ ନଦୀ ଉପରେ ବହୁ ବିଳମ୍ବିତ କିଶାଉ ବହୁଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଛି, ଯାହାର ଲାଭ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀ ସମେତ ଛଅଟି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଜନା ହୋଇଛି।
Why it matters: factual, Prelims-type
What you need to know
2 ମିନିଟ
ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ-ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ସୀମାରେ ଟୋନ୍ସ ନଦୀ ଉପରେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ବହୁ ବିଳମ୍ବିତ କିଶାଉ ବହୁଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ ପ୍ରକଳ୍ପ (Kishau Multipurpose Project) ଏକ ନୂତନ ଆନ୍ତଃରାଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଛି।
ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପଟି ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ, ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ, ହରିୟାଣା, ରାଜସ୍ଥାନ ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ରାଜଧାନୀ ମହାନଗର (NCT of Delhi) ସମେତ ଛଅଟି ରାଜ୍ୟକୁ ଜଳସେଚନ, ପାନୀୟ ଜଳ ଏବଂ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ଲାଭ ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ପରିକଳ୍ପିତ।
ଏହିପରି ବହୁଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ହିତାଧିକାରୀ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟୟ-ବଣ୍ଟନ (cost-sharing) ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ଅର୍ଥାୟନ ଏବଂ ସମନ୍ୱୟ କରାଯାଏ।
ଉତ୍ସ: Indian Express · Topper IAS editorial
ମୁଖ୍ୟ ତଥ୍ୟ
Remember these
- କିଶାଉ ବହୁଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ-ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ସୀମାରେ ଟୋନ୍ସ ନଦୀ ଉପରେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଏକ ବନ୍ଧ।
- ବର୍ଷ ବର୍ଷ ବିଳମ୍ବ ପରେ ଏକ ନୂତନ ଆନ୍ତଃରାଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଛି।
- ଛଅଟି ରାଜ୍ୟକୁ ଜଳସେଚନ, ପାନୀୟ ଜଳ ଏବଂ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ଲାଭ ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ପରିକଳ୍ପିତ।
- ହିତାଧିକାରୀ ରାଜ୍ୟ: ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ, ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ, ହରିୟାଣା, ରାଜସ୍ଥାନ ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀ NCT।
- ବହୁଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ହିତାଧିକାରୀ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟୟ-ବଣ୍ଟନ ମାଧ୍ୟମରେ ଅର୍ଥାୟିତ ହୁଏ।
ପ୍ରିଲିମ୍ସ · ମେନ୍ସ
How the exam will ask it
ପ୍ରିଲିମ୍ସ
- କିଶାଉ ବହୁଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ-ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ସୀମାରେ ଟୋନ୍ସ ନଦୀ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
- ଏହା ଦିଲ୍ଲୀ NCT ସମେତ ଛଅଟି ରାଜ୍ୟକୁ ଜଳସେଚନ, ପାନୀୟ ଜଳ ଏବଂ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ଲାଭ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
- ବହୁଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ହିତାଧିକାରୀ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟୟ-ବଣ୍ଟନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ଅର୍ଥାୟିତ ହୁଏ।
ମେନ୍ସ
GS ପେପର 1 (ଭୂଗୋଳ/ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା ପ୍ରକଳ୍ପ) ଏବଂ GS ପେପର 3 (ଜଳ ସମ୍ବଳ): ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହେଉଛି ଆନ୍ତଃରାଜ୍ୟ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକରେ ରାଇପେରିଆନ୍ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟୟ-ବଣ୍ଟନ ସହମତି ପାଇବାରେ ଥିବା କଠିନତା ହେତୁ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୀ ବିଳମ୍ବ। କିଶାଉ ଉପରେ ନୂତନ ଆନ୍ତଃରାଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ଅଗ୍ରଗତିର ସୂଚକ ଦେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ଛଅଟି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ବିଳମ୍ବିତ ଜଳସେଚନ, ପାନୀୟ ଜଳ ଏବଂ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ଲାଭ ରହିଛି। ଆଗାମୀ ପନ୍ଥା ହେଉଛି ଏହିପରି ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକରେ ଆନ୍ତଃରାଜ୍ୟ ସହମତିକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବା ପାଇଁ ନଦୀ ଅବବାହିକା ପ୍ରାଧିକରଣ (river basin authorities) ପରି ଦୃଢ଼ ପ୍ରାତିଷ୍ଠାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା।
Quick recall
Answer before you reveal
ଟୋନ୍ସ ନଦୀ ଉପରେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଦୀର୍ଘ-ବିଳମ୍ବିତ କିଶାଉ ବହୁଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ ପ୍ରକଳ୍ପ (Kishau Multipurpose Project), ଜଳସେଚନ, ପାନୀୟ ଜଳ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଲାଭ ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ କେଉଁ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ସମୂହକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି?
- କର୍ଣ୍ଣାଟକ ଓ ତାମିଲନାଡୁ
- କେବଳ ଦିଲ୍ଲୀର ଜାତୀୟ ରାଜଧାନୀ ଅଞ୍ଚଳ
- ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ, ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ, ହରିୟାଣା, ରାଜସ୍ଥାନ ଓ ଦିଲ୍ଲୀ ସମେତ ଛଅଟି ରାଜ୍ୟ
- କେବଳ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ଓ ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ
ଉତ୍ତର ଦେଖନ୍ତୁ
ଉତ୍ତର: C — ଟୋନ୍ସ ନଦୀ ଉପରେ କିଶାଉ ବହୁଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଛଅଟି ରାଜ୍ୟ/କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ — ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ, ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ, ହରିୟାଣା, ରାଜସ୍ଥାନ ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀର ଜାତୀୟ ରାଜଧାନୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଜଳସେଚନ, ପାନୀୟ ଜଳ ଏବଂ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଲାଭାନ୍ୱିତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି।
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ