← 15 September 2026's Current Affairs · Science & Tech GS-1 Prelims ★★★☆☆ Mains ★★☆☆☆
ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀର ପ୍ରତ୍ୟାହାର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଲା IMD
ଖବରରେ କାହିଁକି?
ଏକ ମାତ୍ର ଶୁଷ୍କ ଦିନରେ ତାହା ସରେ ନାହିଁ: ମୌସୁମୀ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଘୋଷଣା କରୁଥିବା IMDର ତିନି ମାନଦଣ୍ଡ
ବର୍ଷା, ଆର୍ଦ୍ରତା ଓ ପରିବାହ ମାନଦଣ୍ଡ ଆଧାରରେ IMD ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀର ପ୍ରତ୍ୟାହାର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେଉଥିବା ସୂଚନା ଦେଇଛି।
Why it matters: general awareness
What you need to know
2 ମିନିଟ
ଭାରତୀୟ ମୌସୁମ ବିଜ୍ଞାନ ବିଭାଗ (IMD - India Meteorological Department) ସୂଚନା ଦେଇଛି ଯେ ଦେଶର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ବର୍ଷା ଅବିରତ ଥିବା ମଧ୍ୟରେ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀର ପ୍ରତ୍ୟାହାର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେଉଛି।
IMD ମୌସୁମୀ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଘୋଷଣା ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଶୁଷ୍କ ଦିନ ବଦଳରେ ବର୍ଷା ଓ ଆର୍ଦ୍ରତାର ନିରନ୍ତର ହ୍ରାସ ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ଏକ ପ୍ରତିଚକ୍ରବାତୀ ପରିବାହ (anti-cyclonic circulation) ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଭଳି ମାନଦଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରେ।
ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ ସାଧାରଣତଃ ଭାରତର ବାର୍ଷିକ ବର୍ଷାର ଅଧିକାଂଶ ଅଂଶ ଏବଂ ଖରିଫ ଫସଲ ପାଇଁ ଜଳସେଚନ ଯୋଗାଇଥାଏ।
ଉତ୍ସ: Indian Express · Topper IAS editorial
ମୁଖ୍ୟ ତଥ୍ୟ
Remember these
- IMD ତିନୋଟି ମାନଦଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରି ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଘୋଷଣା କରେ: ବର୍ଷାର ନିରନ୍ତର ହ୍ରାସ, ଆର୍ଦ୍ରତାର ହ୍ରାସ, ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ଏକ ପ୍ରତିଚକ୍ରବାତୀ ପରିବାହ।
- ଏକମାତ୍ର ଶୁଷ୍କ ଦିନ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଘୋଷଣା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ।
- ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ ଭାରତର ବାର୍ଷିକ ବର୍ଷାର ଅଧିକାଂଶ ଅଂଶ ଯୋଗାଇଥାଏ।
- ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ ବର୍ଷା ଖରିଫ ଫସଲ ପାଇଁ ଜଳସେଚନର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ।
- ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଏକ ଧୀର, ଅଞ୍ଚଳ-ଅନୁସାରୀ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହେତୁ, ପ୍ରତ୍ୟାହାର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେଉଥିବା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେଶର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ବର୍ଷା ଅବିରତ ରହିଥାଏ।
ପ୍ରିଲିମ୍ସ · ମେନ୍ସ
How the exam will ask it
ପ୍ରିଲିମ୍ସ
- IMD ଏକମାତ୍ର ଶୁଷ୍କ ଅବଧି ବଦଳରେ ବର୍ଷା ଓ ଆର୍ଦ୍ରତାର ନିରନ୍ତର ହ୍ରାସ ପରେ ହିଁ ମୌସୁମୀ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଘୋଷଣା କରେ।
- ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ଏକ ପ୍ରତିଚକ୍ରବାତୀ ପରିବାହର ପ୍ରତିଷ୍ଠା IMDର ପ୍ରତ୍ୟାହାର ମାନଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।
- ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ ଭାରତର ବାର୍ଷିକ ବର୍ଷାର ଅଧିକାଂଶ ଅଂଶ ଦିଏ ଏବଂ ଖରିଫ ଫସଲକୁ ଜଳସେଚନ କରେ।
ମେନ୍ସ
GS ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ର 1 - ଭୂଗୋଳ (ଭାରତୀୟ ମୌସୁମୀ)। ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ ପ୍ରତ୍ୟାହାରର ସମୟ ସିଧାସଳଖ ଖରିଫ ଅମଳ ଏବଂ ରବି ବୁଣା କାର୍ଯ୍ୟସୂଚୀ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ, ଯାହା IMDର ମାନଦଣ୍ଡ-ଆଧାରିତ ପଦ୍ଧତିକୁ (ବର୍ଷା, ଆର୍ଦ୍ରତା, ପରିବାହ) ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ତାରିଖ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ବିଶ୍ୱସନୀୟ କରିଥାଏ। ବଢ଼ୁଥିବା ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳତା ଦୃଷ୍ଟିରେ, ସଠିକ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ପୂର୍ବାନୁମାନ କୃଷି ଯୋଜନା ଏବଂ ଜଳ ସମ୍ପଦ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ।
Quick recall
Answer before you reveal
ଭାରତୀୟ ମୌସମ ବିଭାଗ (IMD) ନିମ୍ନଲିଖିତ ମାନଦଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଆଧାର କରି ନୈଋତ୍ୟ ମୌସୁମୀ (southwest monsoon) ର ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ (withdrawal) ଘୋଷଣା କରେ:
- ଦେଶର ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଏକ ଦିନ ପାଇଁ ବର୍ଷା ନ ହେବା
- ବର୍ଷା ଓ ଆର୍ଦ୍ରତାରେ ନିରନ୍ତର ହ୍ରାସ, ଏବଂ ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ପ୍ରତିଘୂର୍ଣ୍ଣି (anti-cyclone) ର ସୃଷ୍ଟି
- ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟଙ୍କ ଠାରୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ
- କେବଳ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମୌସୁମୀର ଆରମ୍ଭ ତାରିଖ
ଉତ୍ତର ଦେଖନ୍ତୁ
ଉତ୍ତର: B — IMD ମୌସୁମୀ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଘୋଷଣା କରିବାରେ ଏପରି ମାନଦଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରେ ଯେପରିକି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ବର୍ଷାର ନିରନ୍ତର ଅନୁପସ୍ଥିତି, ଆର୍ଦ୍ରତା ପରିମାଣରେ ହ୍ରାସ ଏବଂ ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ପ୍ରତିଘୂର୍ଣ୍ଣି ପରିଚାଳନାର ସ୍ଥାପନା, ଏକ ମାତ୍ର ଶୁଷ୍କ ଦିନ ନୁହେଁ।
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ