← 18 September 2026's Current Affairs · Economy GA Prelims ★★★★★ Mains ★★★☆☆
सरकारकडून व्यावसायिक लिलावाच्या १६व्या फेरीत २५ कोळसा खाणी विक्रीसाठी
बातमीत का?
२५ कोळसा खाणी लिलावासाठी, पण परीक्षेतील उत्तर आहे ते वर्ष जेव्हा केवळ-कॅप्टिव्ह खाणकाम संपले
केंद्र सरकारने व्यावसायिक कोळसा खाण लिलावाची १६वी फेरी सुरू केली, ज्यात देशांतर्गत उत्पादन वाढवण्यासाठी २५ खाणी देण्यात आल्या आहेत.
Why it matters: asked in UPSC 2019; factual, Prelims-type
What you need to know
2 मिनिटे
केंद्र सरकारने व्यावसायिक कोळसा खाण लिलावाच्या १६व्या फेरीअंतर्गत २५ कोळसा खाणी विक्रीसाठी उपलब्ध केल्या.
२०२० च्या सुधारणांपासून खासगी आणि विदेशी कंपन्यांसाठी खुले करण्यात आलेले व्यावसायिक कोळसा खाणकाम, कंपन्यांना केवळ स्वतःच्या (कॅप्टिव्ह) वापरासाठी नव्हे, तर खुल्या बाजारात कोळसा उत्खनन करून विकण्याची परवानगी देते.
देशांतर्गत कोळसा उत्पादन वाढवणे आणि आयातीवरील अवलंबित्व कमी करणे हा या लिलावांचा उद्देश आहे.
स्रोत: Topper IAS editorial (PIB / The Hindu / Indian Express)
महत्त्वाची तथ्ये
Remember these
- केंद्र सरकारने व्यावसायिक कोळसा खाण लिलावाची १६वी फेरी सुरू केली, ज्यात २५ खाणी देण्यात आल्या.
- २०२० च्या सुधारणांद्वारे व्यावसायिक कोळसा खाणकाम खासगी आणि विदेशी कंपन्यांसाठी खुले करण्यात आले.
- या सुधारणेमुळे कंपन्यांना केवळ कॅप्टिव्ह वापरासाठीच नव्हे, तर खुल्या बाजारात मुक्तपणे कोळसा उत्खनन आणि विक्री करता येते.
- उद्दिष्ट: देशांतर्गत कोळसा उत्पादन वाढवणे आणि आयातीवरील अवलंबित्व कमी करणे.
- लिलाव कोळसा मंत्रालयाकडून (Ministry of Coal) आयोजित केले जातात.
पूर्व · मुख्य
How the exam will ask it
पूर्व
- व्यावसायिक कोळसा खाणकाम, ज्यामध्ये केवळ कॅप्टिव्ह वापरासाठी नव्हे तर खुल्या बाजारात कोळसा विकण्याची परवानगी असते, ते २०२० मध्ये खासगी क्षेत्रासाठी खुले करण्यात आले.
- २०२०च्या सुधारणेपूर्वी खासगी कंपन्या केवळ स्वतःच्या (कॅप्टिव्ह) वापरासाठी कोळसा उत्खनन करू शकत होत्या, व्यावसायिक विक्रीसाठी नव्हे.
- व्यावसायिक कोळसा खाण लिलावाच्या १६व्या फेरीत बोली लावण्यासाठी २५ खाणी देण्यात आल्या.
मुख्य
जीएस३ - अर्थव्यवस्था/पायाभूत सुविधा: ऊर्जा सुरक्षा. समस्या: मोठ्या साठ्यांनंतरही भारत कोळशासाठी आयातीवर अवलंबून आहे; तरतूद: २०२०च्या सुधारणांमुळे केवळ-कॅप्टिव्ह वापराची मर्यादा संपली आणि खासगी व विदेशी कंपन्यांसाठी व्यावसायिक खाणकाम/लिलाव खुले झाले; परिणाम: सलग लिलाव फेऱ्या (आता १६वी) देशांतर्गत उत्पादन वाढवून खर्चिक आयात कमी करण्याचे उद्दिष्ट ठेवतात, मात्र प्रत्यक्ष उत्पादन वेळेवर वाटप, वहन पायाभूत सुविधा (evacuation infrastructure) आणि पर्यावरणीय मान्यतांवर अवलंबून असते; पुढील मार्ग: लिलाव झालेल्या खाणींचे जलद कार्यान्वयन आणि वाटपाचे प्रत्यक्ष उत्पादनात रूपांतर करण्यासाठी सक्षम लॉजिस्टिक जोडणी.
PYQ connection
A question UPSC has already asked on this
Consider the following statements:
- Coal sector was nationalized by the Government of India under Indira Gandhi.
- Now, coal blocks are allocated on lottery basis.
- Till recently, India imported coal to meet the shortages of domestic supply, but now India is self-sufficient in coal production.
Which one of the following statements given above is/are correct?
- 1 only
- 2 and 3 only
- 3 only
- 1, 2 and 3
उत्तर पहा
उत्तर: A
Why this matters: today's issue is directly connected to a concept UPSC has already tested. Read the story with this question in mind.
Practise this PYQ →Quick recall
Answer before you reveal
कोसोवो स्पेशालिस्ट चेंबर्सच्या संदर्भात, खालील विधाने विचारात घ्या:
- कोसोवो संघर्षातील गुन्ह्यांची सुनावणी करण्यासाठी हे हेग येथे स्थित युद्धगुन्हे न्यायाधिकरण आहे.
- हे केवळ आंतरराष्ट्रीय फौजदारी कायद्याचा वापर करते, कोसोवोच्या देशांतर्गत कायद्याचा त्यात कोणताही संदर्भ नाही. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
- केवळ १
- केवळ २
- १ आणि २ दोन्ही
- ना १ ना २
उत्तर पहा
उत्तर: A — कोसोवो स्पेशालिस्ट चेंबर्स कोसोवो संघर्षातील युद्धगुन्ह्यांची सुनावणी करण्यासाठी हेग येथे स्थित आहेत आणि युरोपियन संघ-कोसोवो करारांतर्गत ते केवळ आंतरराष्ट्रीय कायद्याऐवजी कोसोवोच्या कायद्याचा वापर करतात — त्यामुळे केवळ विधान १ बरोबर आहे.
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ