← 15 September 2026's Current Affairs · Science & Tech GS-1 Prelims ★★★☆☆ Mains ★★☆☆☆
IMD અનુસાર નૈઋત્ય ચોમાસાની વિદાયનો સમય નજીક
સમાચારમાં કેમ?
એક દિવસ કોરો રહે એટલે વાત પૂરી નથી થતી: ચોમાસાની વિદાય જાહેર કરવાના ત્રણ IMD માપદંડ
વરસાદ, ભેજ અને પવન-પરિભ્રમણના માપદંડોના આધારે IMDએ નૈઋત્ય ચોમાસાની આગામી વિદાયનો સંકેત આપ્યો છે.
Why it matters: general awareness
What you need to know
2 મિનિટ
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD - India Meteorological Department) એ સંકેત આપ્યો છે કે દેશના કેટલાક ભાગોમાં વરસાદ ચાલુ હોવા છતાં નૈઋત્ય ચોમાસાની વિદાય નજીક આવી રહી છે.
IMD ચોમાસાની વિદાય એક જ કોરા દિવસના આધારે નહીં, પરંતુ વરસાદ અને ભેજમાં સતત ઘટાડો તથા તે વિસ્તાર પર પ્રતિચક્રવાતીય (anti-cyclonic) પરિભ્રમણની સ્થાપના જેવા માપદંડોના આધારે જાહેર કરે છે.
નૈઋત્ય ચોમાસું સામાન્ય રીતે ભારતના વાર્ષિક વરસાદનો મોટો હિસ્સો અને ખરીફ પાકોની સિંચાઈ પૂરી પાડે છે.
સ્રોત: Indian Express · Topper IAS editorial
મુખ્ય તથ્યો
Remember these
- IMD ત્રણ માપદંડોના આધારે નૈઋત્ય ચોમાસાની વિદાય જાહેર કરે છે: વરસાદમાં સતત ઘટાડો, ઓછો થતો ભેજ અને તે વિસ્તાર પર પ્રતિચક્રવાતીય પરિભ્રમણ.
- વિદાય જાહેર કરવા માટે એક જ કોરો દિવસ પૂરતો નથી.
- નૈઋત્ય ચોમાસું ભારતના વાર્ષિક વરસાદનો મોટો ભાગ પૂરો પાડે છે.
- ખરીફ પાકોની સિંચાઈનો મુખ્ય સ્રોત નૈઋત્ય ચોમાસાનો વરસાદ છે.
- વિદાય નજીક હોવા છતાં દેશના કેટલાક ભાગોમાં વરસાદ ચાલુ રહે છે, કારણ કે વિદાય એ ધીમે ધીમે, પ્રદેશવાર થતી પ્રક્રિયા છે.
પ્રિલિમ્સ · મેઇન્સ
How the exam will ask it
પ્રિલિમ્સ
- IMD વરસાદ અને ભેજમાં સતત ઘટાડા પછી જ ચોમાસાની વિદાય જાહેર કરે છે, એક કોરા ગાળા પછી નહીં.
- તે વિસ્તાર પર પ્રતિચક્રવાતીય પરિભ્રમણની સ્થાપના એ IMDના વિદાય માપદંડોમાંનો એક છે.
- નૈઋત્ય ચોમાસું ભારતના વાર્ષિક વરસાદનો મોટો હિસ્સો આપે છે અને ખરીફ પાકોને સિંચે છે.
મેઇન્સ
GS Paper 1 - ભૂગોળ (ભારતીય ચોમાસું). નૈઋત્ય ચોમાસાની વિદાયનો સમય ખરીફ પાકની કાપણી અને રવી વાવણીના સમયપત્રકને સીધી અસર કરે છે, જેના કારણે IMDનો માપદંડ-આધારિત અભિગમ (વરસાદ, ભેજ, પરિભ્રમણ) નિશ્ચિત કૅલેન્ડર તારીખ કરતાં વધુ વિશ્વસનીય બને છે. વધતી જતી આબોહવા પરિવર્તનશીલતાને ધ્યાનમાં રાખતાં, કૃષિ આયોજન અને જળ સંસાધન વ્યવસ્થાપન માટે વિદાયની ચોક્કસ આગાહી આવશ્યક છે.
Quick recall
Answer before you reveal
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) નૈઋત્ય ચોમાસાની વાપસી જાહેર કરે છે, જેના માપદંડોમાં સમાવેશ થાય છે:
- દેશમાં ગમે ત્યાં વરસાદ વગરનો એક જ દિવસ
- વરસાદ અને ભેજમાં સતત ઘટાડો, અને તે વિસ્તાર પર એન્ટિ-સાયક્લોન (anti-cyclone)ની રચના
- ગૃહ મંત્રાલય તરફથી નિર્દેશ
- માત્ર ઈશાન ચોમાસાની શરૂઆતની તારીખ
જવાબ જુઓ
જવાબ: B — IMD નોંધપાત્ર વરસાદની સતત ગેરહાજરી, ઘટેલી ભેજની માત્રા અને તે વિસ્તાર પર એન્ટિ-સાયક્લોનિક પરિભ્રમણની સ્થાપના જેવા માપદંડોના આધારે ચોમાસાની વાપસી જાહેર કરે છે, નહીં કે એક જ સૂકા દિવસના આધારે.
Convert this topic into marks
Today's 10-MCQ test · instant analysis · Powered by AdaptIQ